Hoofdredacteur
Op Witte Donderdag heeft paus Leo XIV de voeten gewassen van twaalf priesters. Het was voor het eerst in ruim een decennium dat een paus dat deed in een Romeinse basiliek; Leo’s voorganger Franciscus had de gewoonte om de voetwassing in een gevangenis te houden. Maar de diepere betekenis ervan is niet minder ongemakkelijk.
“I never, in my life, saw anything at once so ridiculous, and so unpleasant”, zo noteerde de grote schrijver Charles Dickens in zijn dagboek toen hij in 1845 het Vaticaan bezocht, en daar de rituelen van het Paastriduüm meemaakte. Pelgrims die op hun knieën de Scala Santa beklommen, maar ook de paus die het laatste avondmaal en de voetwassing naspeelde op Witte Donderdag: Dickens vond het maar een absurd en gênant toneelstuk.
Van dat op zich begrijpelijke ongemak heeft men zich in Rome gelukkig weinig aangetrokken. Want nog steeds wordt dit ‘toneel’ ieder jaar opgevoerd, met een hoofdrol voor de paus. Iedere paus doet dat op eigen wijze: Franciscus had de gewoonte om naar een gevangenis te gaan en gedetineerden de voeten te wassen. Ook dat werd door vele critici gênant en theatraal gevonden.
Leo XIV bracht het ritueel tijdens zijn eerste Paastriduüm als paus terug naar de ‘bühne’ van de basiliek, waar hij twaalf jonge priesters de voeten waste. Nu smaalden de critici dat hij het ‘nederige voorbeeld’ van Franciscus niet volgde. Maar die critici ontgaat het kennelijk dat zij daarmee zelf impliciet de priester boven de gevangene plaatsen. En bovendien dat een ‘nederig voorbeeld’ een contradictio in terminis is.
Wie immers zijn nederigheid opzichtig etaleert, is per definitie niet nederig. Daarbij: zou Leo krampachtig pogen om op Franciscus te lijken, dan zou hij pas écht een ongeloofwaardige toneelspeler zijn.
“De voetwassing”, zo zei Leo in zijn homilie, “is een gebaar dat de openbaring van God samenvat: een voorbeeldig teken van het vleesgeworden Woord, zijn onmiskenbare gedenkteken. Door de gestalte van een dienaar aan te nemen, openbaart de Zoon de heerlijkheid van de Vader en keert Hij de wereldse maatstaven om die ons geweten zo vaak vertekenen.”
“Nu de mensheid door zoveel daden van wreedheid op de knieën wordt gebracht, laten ook wij knielen als broeders en zusters naast de onderdrukten.”
Ja, dat is “ridiculous and unpleasant”, maar dat hoort het ook te zijn. Dat vonden de leerlingen van Jezus – Petrus voorop – indertijd ook al. Maar net als Petrus zullen wij moeten leren, zo zei Leo met een verwijzing naar de Witte Donderdagpreek van paus Benedictus XIV uit 2008, “dat Gods grootheid anders is dan onze voorstelling van grootheid, omdat wij stelselmatig verlangen naar een God van succes en niet van het lijden”.
