Pater dominicaan
Jezus vraagt in het Evangelie meer dan eens of de leerlingen zijn gelijkenissen begrepen hebben. Dat roept de vraag op wat echte kennis überhaupt betekent.
In de zeventiende eeuw schreef de bekende natuur- en wiskundige Blaise Pascal, tijdgenoot van René Descartes, zijn filosofisch werk Pensées. Daaruit komt de bekende zinsnede: “Het hart heeft zijn redenen, die het verstand niet kent.” Vaak wordt dit foutief geïnterpreteerd alsof het gevoel, de emoties en de passies opeens de doorslag geven in plaats van het verstand.
Maar dat is niet wat Pascal bedoelt. Hij probeert veel meer aan te geven dat ons verstand meer is dan wiskundige, calculerende, machinale handelingen. Het hart is de plaats van het verstand dat verruimd is door intuïtie, inzicht en verbeelding, waardoor het zonder te redeneren waarheid kan ontvangen.
Intuïtie is hier een passend woord omdat het verband houdt met naar binnen kijken of inzicht hebben in de zaak. Dat brengt ons bij een bredere manier van kennis die te maken heeft met genade en liefde. God heeft ons namelijk niet slechts geroepen om over Hem te lezen en met Hem te spreken, maar om in Hem te leven.
Kennis over ons geloof maakt ons niet levende christenen, de duivelen hebben immers ook die kennis. Wat ons tot genadevolle christenen maakt, is dat wij wonen in de waarheid en door de liefde binnengaan in een wijsheid die niet van hier is.
Juist om die wijsheid bidt Salomo in de eerste lezing. De bijbelse wijsheid is een geschenk van de Heilige Geest waardoor wij vanuit Gods liefde naar onszelf en de wereld kijken. Deze gave is de intuïtie van God, waardoor wij meer gaan handelen volgens zijn wil.
Die bijbelse wijsheid hangt niet samen met veel studie, ervaring of een hoge leeftijd. Veeleer is zij de vrucht van gebed en liefde.
In de middeleeuwen ontstond het filosofisch idee van een oud vrouwtje (vetula) dat ongeletterd was maar toch meer wist dan de grootste filosofen. Waar de theologen en filosofen door veel gezwoeg hopelijk een straaltje van de waarheid ontvangen, krijgt zij door haar liefde voor God de genadegave van wijsheid die een vrucht is van de Geest.
Vaak zeggen we “onbekend maakt onbemind”, en daarmee veronderstellen we kennis om te beminnen. Maar het omgekeerde is ook waar: door Christus meer te beminnen krijgen wij inzicht in wie Hij daadwerkelijk is. Deze kennis is geen calculatieve ratio, maar een vriendschap en liefde die leidt tot geïntegreerd inzicht in de persoon van Jezus Christus.
Laten we de Heer liefhebben, opdat de wijsheid en het inzicht ook ons ten deel vallen.
