Het ‘Lied van de Sybille’ werd al in het middeleeuwse Catalonië op kerstavond gezongen. Wishful Singing en het Amsterdam Andalusisch Orkest gaan deze Advent op tour met dit muzikale Laatste Oordeel.
Geen Jingle Bells, maar een middeleeuwse hymne over het einde der tijden. Met hun nieuwe kersttour brengen Wishful Singing en het Amsterdams Andalusisch Orkest het eeuwenoude Lied van de Sibylle terug naar zijn oorspronkelijke context: een apocalyptische kerstavondtraditie uit Catalonië.
In een tijd van onrust en polarisatie willen de makers juist een ander geluid laten horen. Tegelijkertijd benadrukt sopraan Maria Goetze de kracht van het stuk zelf: “Het is muziek die meteen een magische, oeroude sfeer oproept.”
Het Lied van de Sibylle, dat het Laatste Oordeel beschrijft, is een eeuwenoude traditie uit het Catalaanse taalgebied. Al sinds de middeleeuwen wordt het daar op kerstavond gezongen, als een rituele stilte voordat de geboorte van Christus wordt gevierd.
“Aan de vooravond van de geboorte van Jezus klinkt er eerst een oproep tot inkeer”, legt Goetze uit, “opdat je je realiseert dat het belangrijk is dat je een goed mens bent, want het kan zomaar zijn dat dat op een dag nog wel eens uit blijkt te maken.”
De kennismaking met het lied kwam via collega-zangeres Stella Brüggen, die het al langer kende. “Zij had het al heel vaak beluisterd en zei: moeten wij dit niet doen?”, vertelt Goetze. In eerste instantie werden de zangeressen vooral geraakt door de puurheid van het stuk. “Het is muziek van een heel grote schoonheid.”
Maria maakt sinds 2010 deel uit van Wishful Singing, een a capella-groep van vijf zangeressen die zo’n vijftig concerten per jaar geeft. De onderlinge band gaat veel verder terug. “Ik kende de zangeressen daarvoor al uit het Nationaal Kinderkoor en het Nationaal Jeugdkoor”, vertelt ze.
De liefde voor liturgische muziek begon nog eerder, in haar ouderlijk huis. “Mijn ouders namen me als kind al mee naar een oecumenische studentengemeente, waar uit volle borst werd gezongen, onder meer liederen van Huub Oosterhuis.” Naast haar werk als zangeres is Goetze sinds kort ook geestelijk verzorger in een ziekenhuis.
Rondom het Lied van de Sibylle bouwde Wishful Singing een muzikale reis door het middeleeuwse Spanje, in samenwerking met het Amsterdams Andalusisch Orkest. “We verweven het met allerlei andere muziek uit het Iberisch schiereiland, uit de tijd dat er een relatief vreedzaam samenleven was tussen moslims, joden en christenen”, zegt Goetze.
In de voorstelling klinken Sefardische liederen, Arabo-Andalusische muziek en Mozarabische stukken, een Spaanse variant op het gregoriaans. “In de muziek wordt duidelijk dat er geen strakke grenzen zijn tussen culturen, maar dat het vloeibaar is. Je hoort dat die muziekstijlen door de geschiedenis heen met elkaar verweven zijn geweest.”
De vraag of de christelijke boodschap van Kerst niet verdund raakt tussen andere tradities, herkent Goetze, maar ze deelt die zorg niet. “Voor mij is juist de boodschap van Kerstmis ook licht en verbinding”, zegt ze. “Wij laten zien dat er misschien nog wel meer is dat ons met elkaar verbindt dan dat ons verdeelt.”
“Juist in tijden van politieke onrust en oorlog vind ik het belangrijk om een programma te brengen dat laat zien dat het ook anders kan. Dat je elkaar niet hoeft te overtuigen van je gelijk, maar dat je mooie muziek met elkaar kunt delen.”
Hoewel het programma diepe thema’s raakt, wil Wishful Singing vooral geen morele les meegeven. “Ik weet niet zozeer wij echt een boodschap hebben”, zegt Goetze.
Het is eigenlijk al een soort apocalyps als we niet meer met elkaar in gesprek zijn over hoe het is om mens te zijn.
“Voor mijzelf is verbinding belangrijk, maar een concert is vooral een verhaal dat je vertelt met verschillende elementen. Het gaat ons heel erg om de mooie muziek en om de muzikale reis door een tijd en een land.”
Goetzes eigen omgang met het woord ‘apocalyps’ laat iets zien van de gelaagde betekenis van het project. “De Apocalyps zoals die in de Bijbel wordt beschreven, is niet iets wat op die manier voor mij actief leeft. Ik heb geen angst voor het letterlijke einde der tijden”, zegt ze.
Maar ze ziet wel hedendaagse vormen van verval. “Ik voel heel sterk dat het eigenlijk al een soort apocalyps is als we niet meer met elkaar in gesprek zijn over hoe het is om mens te zijn. Als er alleen nog aandacht is voor wat er niet goed gaat en waar we het niet over eens zijn.”
Tegelijkertijd ziet ze in het apocalyptische ook hoop. “Soms heb je nodig dat dingen worden afgebroken zodat er iets nieuws kan ontstaan. Het is niet gezegd dat alles op het einde afstevent. Het kan ook zijn dat we een nieuwe vorm vinden.”
Bezoekers stappen een zorgvuldig opgebouwde sfeer binnen, compleet met paarse mantels en een meeslepende regie. “Ik hoop dat het publiek zich vooral laat verrassen”, zegt Goetze. “Dat ze denken: wat een gave muziek, dit is iets heel anders. En dat ze met nieuwsgierigheid en inspiratie weer naar buiten gaan.”
De tour van Lied van de Sibylle start op 7 december in Middelburg en doet daarna elf andere steden aan. Meer informatie: wishfulsinging.nl.
