Ruim 800 jaar geleden ontmoette de heilige Franciscus van Assisi de sultan van Egypte. Die ontmoeting wordt muzikaal tot leven gebracht in het programma Franciscus & de Sultan, waarin oosterse en westerse muziektradities met elkaar in aanraking komen.
Het is het jaar 1219 en de Vijfde Kruistocht is in volle gang. Europese legers zijn aan land gekomen bij de havenstad Damietta aan de Nijl. Ze willen eerst de Egyptische sultan verslaan om vervolgens naar Jeruzalem op te kunnen rukken.
Tussen al die tot de tanden gewapende krijgers valt één man op: Franciscus van Assisi, die het conflict op een geheel eigen manier wil oplossen. Ongewapend brengt hij een bezoek aan sultan Malik al-Kamil en drie dagen lang voeren de monnik en de sultan spirituele gesprekken.
Deze historische ontmoeting staat centraal in het muzikale programma Franciscus & de Sultan van barokorkest Holland Baroque en het Canadese ensemble Constantinople. Op 20, 21 en 23 november wordt het programma opgevoerd in achtereenvolgens Haarlem, Utrecht en Amsterdam. Bij deze concerttournee komt ook het nieuwe album Dialogos, Francis of Assisi meets Malik al-Kamil uit.
De West-Europese barokmuziek van Holland Baroque komt in het programma samen bij de Midden-Oosterse muziektradities die Constantinople levend houdt. “Oude melodieën uit de tijd van Franciscus zijn inspiratie geweest voor nieuwe werken”, vertelt Tineke Steenbrink, die samen met haar tweelingzus Judith artistiek leider van Holland Baroque is. “We laten twee werelden muzikaal samenkomen.”
Het idee voor Franciscus & de Sultan heeft niet één oorsprong, vertelt Judith: “Het is niet dat we hier zomaar uit het niets ineens in geïnteresseerd waren. Thematieken spelen vaak jarenlang in je hoofd. Ik denk dat het van meerdere kanten is gekomen.”
Muziek blijft altijd een verbinder. Er is nooit een reden om daarmee te stoppen.
Wat in ieder geval een rol gespeeld heeft, is het contact dat Holland Baroque al eerder had met Constantinople. “Het verhaal van Franciscus en de sultan weerspiegelt ook de ontmoeting tussen Holland Baroque en Constantinople. Tineke heeft al eerder met het ensemble uit Canada gespeeld. Tijdens dat concert zag ik Kiya Tabassian, de leider van Constantinople, zitten en toen kwam dat beeld van Franciscus heel sterk in mij op.”
Het contact tussen Franciscus van Assisi en Malik al-Kamil op muziek zetten gebeurde in een uitgebreid creatief proces waar beide muziekgroepen aan hebben meegewerkt. “Iedereen heeft zich heel erg verdiept in het verhaal”, vertelt Tineke.
Ook de muziek uit die tijd en allerlei oude bronnen zijn onder de loep genomen, zoals het Laudario di Cortona, een Italiaans muziekmanuscript uit de tweede helft van de dertiende eeuw, en Franciscus’ eigen Zonnelied.
“De volgende stap is dat je met je eigen creativiteit daarmee aan de slag gaat. We hebben heel erg naar elkaars inspiratie gekeken, elkaars werk bekeken, en daarna onderzocht hoe dat tot onze eigen verbeelding spreekt. En als je dan die verbeelding en dat verhaal voelt, welke klanken komen daarbij?” zegt Tineke.
Het samenbrengen van twee geheel verschillende muziektradities is “een zoektocht van jaren”, aldus Judith. “Dat doen we met respect naar elkaars genre en traditie, waarbij je kijkt hoe je elkaar aan kunt vullen.”
Migratie, asielproblematiek en oorlogen: ontmoetingen tussen verschillende culturen zijn ook buiten de concertzaal hyperactueel. Waar deze ontmoetingen in de maatschappij vaak met veel negativiteit worden omringd, ziet Tineke dat muziek juist een verbindende factor kan zijn. “Als het geloof in een oplossing verdwijnt, heeft verdergaan weinig zin”, zegt ze.
“Muziek blijft altijd een verbinder. Er is nooit een reden om daarmee te stoppen. Dit project komt voort uit interesse naar elkaars werk. Wij kijken met heel veel respect naar Constantinople en zij naar ons. En dan merk je ineens, hé, die dialoog die je via de muziek hartstikke goed kan hebben, die is vanzelfsprekend, want muziek is een universele taal – laat dat toch alsjeblieft meer gebeuren.”
Zie ook hollandbaroque.com.
