Diaken
Eerder, groter, belangrijker: Jezus en Johannes de Doper nemen een bijzondere plaats in ten opzichte van elkaar. Het Evangelie speelt met woorden om dat duidelijk te maken, maar worden wij wijs uit dat woordenspel?
Van voor naar achter: met deze woorden begint een bekend liedje. Ze krijgen een bijzondere betekenis als Johannes ze gebruikt in zijn Evangelie. Hij zegt: “Achter mij komt een man die voor mij is, want Hij was eerder dan ik” (Joh. 1,30).
Het Evangelie speelt met de woorden ‘voor’ en ‘achter’, met ‘eerder’ en ‘later’, en elders ook nog met ‘klein’ en groot’ (Joh. 3,30). Wat het Evangelie hiermee vooral wil zeggen is dat de boodschap van Johannes de Doper zal verbleken bij wat Jezus na hem zal gaan zeggen en doen.
Tegelijk wil het gezegd hebben dat Jezus voorrang heeft op Johannes de Doper en dus eerder en groter is dan hij. De Doper is in het Evangelie maar klein tegenover Jezus, doordat het van hem zegt dat hij niet waardig is de riem van zijn schoenen los te maken (Joh. 1,27).
Dit is zoals we het geleerd hebben: eerst kwam Johannes de Doper en daarna Jezus, naar wie mensen zolang hadden uitgezien. In die volgorde en rangorde. In het christendom wordt Johannes de Doper de laatste profeet genoemd. Hij wordt gezien als de voorloper en wegbereider van Jezus.
Toch lijken we door dit woordenspel te vergeten dat Johannes de mensen al eerder had opgeroepen een andere weg in te slaan en voorop liep in een beweging waarvan Jezus later de bekendste vertegenwoordiger zou worden.
Jezus herhaalt immers wat Johannes zei en verkondigt dezelfde boodschap als zijn voorganger: kom tot inkeer, want het koninkrijk der hemelen is nabij. Dit beeld van ‘de weg’ als beeld van omkeer is in het boek Handelingen de naam geworden van de Jezusbeweging: ‘aanhangers van de Weg’ (Hand. 9,2).
Het gaat niet om de woorden voor of achter. Johannes en Jezus komen niet ná elkaar, maar staan naast elkaar. Maar het bijzondere is wel dat Jezus de nieuwe beweging bedoelt voor alle mensen: “Heel de mensheid zal Gods redding zien (Lc 3,6).” Het heil is voor alle mensen (Tt. 2,11).
Misschien is de scheiding tussen joden en christenen toch minder groot dan zij in de loop van de tijd is gemaakt. Spontaan vinden we dat degene die als eerste optreedt belangrijker is dan degene die later komt.
Wat het Evangelie wil zeggen is juist dat Johannes de Doper – hoewel zijn optreden eerder begon dan dat van Jezus – toch niet belangrijker was dan Jezus, maar precies andersom. Vandaar dat het Evangelie er aan toevoegt: ‘Want Hij was eerder dan ik’, waarbij het die tijdsvolgorde bedoelt.
Het was de Deense filosoof en theoloog Søren Kierkegaard die leerde: “Het leven kan alleen maar achterwaarts worden begrepen, terwijl we het voorwaarts moeten leven.”
