De woorden van Henri Nouwen boden theoloog en auteur Anne Westerduin de Jong een nieuwe blik op haar leven. Nu heeft ze een boek geschreven waarin ze anderen op weg helpt naar eenzelfde ervaring.

Ruim twintig jaar geleden kreeg Westerduin de Jong van haar vriendin Maria een donkergroen exemplaar van Kun je de beker drinken? van Henri Nouwen cadeau, vertelt ze. “Ik was begin dertig en deed erg mijn best om alles goed te doen. Toch zag ik vooral waarin ik tekortschoot. Van een ‘innerlijke criticus’ had ik nog nooit gehoord. Ik wist alleen dat er een stem was die steeds vertelde dat het beter moest.”

Bij Nouwen las ze dat de beker van het leven drinken betekent dat je het leven dat je leidt tot je eigen leven maakt. “Dat gaf me ruimte. Er bleken woorden te bestaan voor wat ik ervoer. Geloof begint niet pas wanneer alles op zijn plaats valt, ontdekte ik bij Nouwen, maar juist midden in de kwetsbaarheid van het bestaan.”

Nieuwe blik

Haar onderzoek naar de rol van vrouwen in het leven van Henri Nouwen – daarover verderop meer – leidde uiteindelijk tot Geloof in je levensverhaal. In dat boek biedt ze lezers diezelfde nieuwe blik die de schrijvende priester haar ooit geboden heeft, legt ze uit.

“Als onze ervaringen zo bepalend zijn voor de manier waarop we geloven, wie en wat hadden Henri Nouwen dan gevormd? Wie hadden hem geholpen om anders naar zichzelf en naar God te kijken? Daar ligt ook het begin van mijn boek. Eerst hielp Nouwen mij anders naar mijn eigen leven te kijken. Veel later ben ik anders naar zijn leven gaan kijken. In dit boek geef ik die manier van kijken door.”

Er is al een groot aanbod aan boeken over Nouwen en zijn spiritualiteit. Wat voeg jij daaraan toe?

“Er is inderdaad al veel over Henri Nouwen geschreven. Ik wilde daarom niet nog een boek maken waarin opnieuw wordt uitgelegd wat hij bedoelde met geliefd zijn, kwetsbaarheid of thuiskomen. In het boek maak ik een andere beweging.”

“Daarin gaat het uiteindelijk niet om Nouwen, maar om jou als lezer. Want als je ziet hoezeer ook zijn levensverhaal werd gevormd door andere mensen, door de tijd waarin hij leefde en door wat hem overkwam, kun je ook anders naar je eigen leven gaan kijken. Wie heeft mij leren kijken? Welke ervaringen hebben mijn beeld van mezelf en van God gevormd? Welke betekenis geef ik achteraf aan wat mij is overkomen? En wat zie ik misschien over het hoofd?

“Geloof in je levensverhaal geeft daar geen pasklare antwoorden op. Het reikt een manier van kijken aan waarmee je je eigen levensverhaal preciezer kunt lezen en begrijpen.”

Voor wie is dit boek?

“Voor mensen die met meer aandacht naar hun eigen levensverhaal willen kijken. Je hoeft daarvoor geen kenner van Henri Nouwen te zijn. Het boek gaat over de vraag hoe ervaringen, relaties, keuzes en omstandigheden meebepalen wie je bent geworden en hoe je naar jezelf, naar anderen en naar God kijkt.”

“We zijn gewend om naar ons leven te kijken in termen van wat we ervan kunnen maken. Maar een groot deel van ons leven hebben we niet zelf bedacht. We worden ergens geboren, groeien op in bepaalde relaties en in een bepaalde tijd, ontmoeten en verliezen mensen, maken keuzes en krijgen dingen op ons pad die we zelf niet gekozen zouden hebben. Betekenis ligt daar niet zomaar in besloten. Soms ga je pas veel later iets zien wat je eerder niet kon zien. Dit boek wil helpen om daar aandachtiger naar te kijken, zonder dat alles uiteindelijk tot één mooi en kloppend verhaal hoeft te worden.”

Je bent ook bezig met een proefschrift over Henri Nouwen en vrouwen. Welke rol speelde dat bij Geloof in je levensverhaal?

“Ik ben inmiddels in de afrondende fase van mijn promotieonderzoek en als alles volgens planning verloopt, promoveer ik begin 2027. Mijn onderzoek gaat over de vraag op welke wijze, en onder welke voorwaarden, vrouwen de spirituele levensloop en de theologie van Henri Nouwen hebben beïnvloed.”

“Voor dat onderzoek ben ik onder meer naar Canada geweest, waar ik uitgebreid archiefonderzoek heb gedaan in het Henri Nouwen Archief. Daarnaast heb ik zijn enige zus Laurien en zijn broer Laurent meerdere malen geïnterviewd. Juist de combinatie van brieven, dagboeken en andere archiefstukken met de verhalen van mensen die hem van heel dichtbij hebben gekend, heeft me geholpen om opnieuw naar zijn levensverhaal te kijken.”

“Aanleiding voor mijn onderzoek was dat vrouwen in de bekende verhalen over Nouwen opmerkelijk weinig zichtbaar zijn. Terwijl ik in de bronnen steeds opnieuw vrouwen tegenkwam die wel degelijk bijdroegen aan zijn ontwikkeling. Zijn moeder Maria was bijvoorbeeld jarenlang een belangrijke gesprekspartner. Zijn grootmoeder Sara schiep heel concreet ruimte voor zijn vroege religieuze belangstelling. Later zijn er vrouwen als zuster en auteur Sue Mosteller die persoonlijk belangrijk voor hem waren en ook een rol speelden in zijn werk en ontwikkeling.”

Wat zijn in jouw ogen de meest onderbelichte aspecten van Nouwens spiritualiteit?

“Wat mij tijdens mijn onderzoek steeds meer is gaan interesseren, is hoe relationeel Nouwens spiritualiteit eigenlijk is. We lezen zijn boeken gemakkelijk als het verhaal van één mens die God zoekt en daar bijzonder goed woorden aan kan geven.”

“Maar wanneer je zijn brieven, dagboeken en levensgeschiedenis bestudeert, zie je hoeveel er tussen mensen gebeurt. Hij wordt beïnvloed, tegengesproken, verzorgd en geïnspireerd. Andere mensen maken dingen voor hem mogelijk, soms heel zichtbaar en vaak bijna ongemerkt.

“Dat roept voor mij een bredere theologische vraag op: van wie is een theologie eigenlijk? Natuurlijk staat er uiteindelijk één naam op een boekomslag. Maar denken over God ontstaat niet in afzondering. Het krijgt vorm in gesprekken en vriendschappen, in conflicten, zorg, brieven en ontmoetingen.”

Op welke manier is Henri Nouwen een inspiratie voor jou?

“Nouwen heeft mij niet zozeer geleerd wat ik moet geloven. Hij heeft me vooral geholpen mijn eigen ervaringen serieuzer te nemen als onderdeel van mijn geloof. Dat was toen ik hem voor het eerst las belangrijk voor mij en dat is het nog steeds.”

“Mijn verhouding tot Nouwen is door mijn onderzoek wel veranderd. Ik lees hem minder vanzelfsprekend dan vroeger. Ik zie zijn blinde vlekken beter, de tijd waarin hij leefde en de positie die hij als man en katholiek priester innam. Ik ben ook veel nieuwsgieriger geworden naar de mensen om hem heen en naar wat zij aan zijn leven en denken hebben bijgedragen.”

“Dat heeft mijn waardering voor hem niet kleiner gemaakt. Wel minder vanzelfsprekend. Voor mij hoort dat ook bij serieus lezen: je kunt je door iemand laten inspireren en tegelijkertijd vragen blijven stellen.”

Dertig jaar geleden overleed Henri Nouwen. Wat is zijn zeggingskracht vandaag de dag?

“Nouwen schrijft over iets waar veel mensen nog steeds mee bezig zijn: hoe leef ik een leven dat betekenis heeft? We leven in een tijd waarin veel van onszelf afhangt. We moeten keuzes maken, ons ontwikkelen, ons leven vormgeven en liefst ook nog begrijpen waarom we doen wat we doen.”

“Nouwen begint ergens anders. Bij de vraag of je kunt geloven dat je waarde niet begint bij wat je presteert of van jezelf weet te maken. Zijn steeds terugkerende boodschap dat je geliefd bent voordat je iets hebt bewezen klinkt eenvoudig, maar is dat in de praktijk helemaal niet.”

“Wat ik daarnaast sterk aan hem vind, is dat hij geloof niet losmaakt van het gewone leven. Hij schrijft over eenzaamheid, vriendschap, angst, verlangen, lichamelijkheid en thuiskomen. Die ervaringen staan niet naast zijn geloof. Juist daarin probeert hij te begrijpen wie hij is en wie God voor hem is. Dat maakt hem voor mij nog steeds actueel. Niet omdat hij op alles een antwoord geeft, maar omdat hij laat zien dat wat we meemaken ertoe doet voor de manier waarop we geloven.”