“IJlings heeft het verstand als in een bliksemschicht een flits van het goddelijke licht opgevangen. De geest raakt buiten zichzelf. Dan, misschien om de al te heftige glans te temperen of om een onderricht mogelijk te maken, meteen, ik zou niet weten vanwaar, verschijnen er beelden als een soort gelijkenissen met de dingen hier beneden, maar ze lijken te passen bij de impressies die ons van God uit zijn ingegeven. Ze leggen op een of andere manier een schaduw over die extreem pure en glanzende straal van de waarheid, zodat de ziel deze beter kan verdragen en ook beter in staat is haar met anderen te delen. Ik denk dat ze in ons vorm krijgen dankzij de suggesties van de heilige engelen.”

Dieptezicht

Meesterlijk omschrijft de heilige Bernardus een climax van contemplatie. Met deze preken tracht hij de taal van de liefde te ontsluieren die bruid en bruidegom elkaar toespelen in het Hooglied. Op deze Bijbelse mysteriën werpt Bernardus zijn geïnspireerd dieptezicht, zijn rijpe ervaring als mens en mysticus en zijn pedagogische gave als geestelijke gids, en bevestigt hiermee zijn gezag als kerkleraar.

De abt brengt geen exegetisch of historisch commentaar, maar perst uit slechts enkele verzen alles wat voor het geestelijke leven van zijn monniken van nut is. Slechts na eerst de weg te gaan van bekering, nederigheid, deugdzaamheid en behoedzaamheid voor vele gevaren, richt hij voorzichtig de blik omhoog.

‘Bijgelovige kieskeurigheid’

Maar steeds opnieuw zet hij de toehoorder met de voeten op de grond: hij is zeer scherp voor geestelijke of kerkelijke misstappen, voor hypocrisie, laster, geklaag en alles wat tegen de eendracht ingaat. En voor “bijgelovige kieskeurigheid van eigen dieet”, met een preek waar de Hildegard-fanaat zich van in zijn speltpap verslikt.

De meester spreekt met zoveel ernst en passie dat je in zijn hart kan kijken. Zeker wanneer hij het overlijden van zijn broer beweent vanuit zijn emoties.

De moeite waard voor de geestelijke zoeker

Zijn toewijding gaat bewust eerder uit naar de zorg voor zijn kudde dan mystieke hoogten. Zo raakt hij in 21 preken amper van het derde tot het vijftiende vers van het Hooglied, voorbij de wangen, de hals en de borsten van de bruid. Dit tweede van de vier delen is zelfs op zichzelf absoluut de moeite waard voor de geestelijke zoeker!