Redactiecoördinator en vertaler
Een boek vol tradities rond eten en drinken bij begrafenissen geeft een fascinerend beeld van hoe het er eeuwenlang aan toe is gegaan bij rouwplechtigheden. En legt ook uit hoe we aan dat plakje cake zijn gekomen.
Wie nu aan begrafenisvoedsel denkt, zal toch vooral aan het plakje cake denken. Zozeer zelfs dat veel mensen er al voor kiezen om het niet meer te laten serveren omdat het zo’n cliché is geworden.
Dat er heel wat historie schuilgaat achter dat plakje cake, is wellicht minder bekend. Sterker nog, rond eten en drinken voor en na uitvaarten bestaan tal van tradities, vaak per streek verschillend, die al eeuwen teruggaan.
Om terug te komen op dat plakje cake: dat werd jarenlang, samen met een kop koffie, voorafgaand aan protestantse uitvaarten geserveerd. Dit om flauwvallen te voorkomen tijdens de dienst; mensen hadden immers soms ver moeten reizen.
In katholieke kringen moest het risico op flauwvallen wel worden genomen: daar moest men immer nuchter zijn om tijdens de uitvaartmis ter Communie te mogen gaan.
‘In de middeleeuwen maakten rouwmaaltijden al een vast onderdeel uit van het begrafenisritueel’
Al dit soort interessante wetenswaardigheden zijn te vinden in het boek Bakje troost, over eet- en drinktradities rond rouwen en begraven. Dat boek is gebaseerd op het levenswerk van Carolina Verhoeven. Zij overleed op 14 februari 2024, maar was haar leven lang bezig geweest met tradities rond (het conserveren van) eten en drinken.
Vanuit haar fascinatie over koffie als begeleider bij alle aangelegenheden van het leven, zowel feestelijk als treurig, ging ze uiteindelijk gegevens verzamelen over eten en drinken rond rouwplechtigheden bij alle religieuze- en niet-religieuze groepen in Nederland. Omdat het haar niet meer lukte om al die informatie zelf tot een boek uit te werken, hebben verschillende mensen dat nu alsnog voor haar gedaan.
Maar veel meer dan een postuum eerbetoon aan een veelzijdige persoonlijkheid is dit een fascinerend boek geworden over rouwcultuur in Nederland en het eten en drinken dat daarmee gepaard ging en gaat.
De eerste schriftelijke bronnen over rouwmaaltijden dateren uit de Romeinse tijd. In de middeleeuwen maakten dit soort maaltijden al een vast onderdeel uit van het begrafenisritueel. Die maaltijden waren bepaald niet karig, bestemd voor rijk en arm, en groeiden soms uit tot dagenlange braspartijen – zodanig dat de autoriteiten in moesten grijpen.
Zo werd in 1400 in Haarlem bepaald dat er niet meer dan 24 mensen bij een rouwmaaltijd mochten zijn, en werd in 1425 in Groningen vastgelegd dat er niet meer dan zes schotels geserveerd mochten worden. En dan hebben we het nog niet gehad over de gevolgen van het nuttigen van grote hoeveelheden bier en wijn. Dat leidde tot in de zeventiende eeuw geregeld tot problemen.
Vanaf de achttiende eeuw ging het er allemaal iets rustiger aan toe, maar (streekgebonden) tradities rond eten en drinken zijn bij uitvaarten lang blijven bestaan en bestaan nog. In dit boek zijn naast de verhalen erover ook veel recepten opgenomen.
Van dat plakje cake natuurlijk en het in Brabant nog altijd onvermijdelijke worstenbroodje, van doodmansvingers, de maanzaadpoffert, het nonnenkruis van kruidkoek, maar ook van drankjes als levenswater en leedbier.
Diverse auteurs, Bakje troost. Eet- en drinktradities rondom rouw en begraven
Uitgeverij: Het Zwarte Schaap
Pagina’s: 160 | € 24,95
