De vijftiende-eeuwse kanunnik Joris van der Paele liet zich biddend vereeuwigen door de Vlaamse grootmeester Jan van Eyck. Maar was hij wel zo vroom als op zijn portret? Historicus Hendrik Callewier maakt in De ijdelheid van de kanunnik gehakt van dat beeld.

In een smetteloos wit koorhemd knielt kanunnik Joris van der Paele neer naast een troon, waarop de Heilige Maagd en haar Kind zitten. Zijn vingers bladeren door een gebedenboekje. De heilige Joris licht zijn helm op en lijkt zijn naamgenoot aan Maria voor te stellen, terwijl de heilige Donatianus van Reims het geheel gadeslaat.

Zo liet Joris van der Paele, kanunnik van de al lang verdwenen Sint-Donaaskerk in Brugge, zich door de Vlaamse grootmeester Jan van Eyck in 1436 op een schilderij vastleggen. Maar was hij wel zo godsvruchtig als hij op dit tafereel uit zijn ogen kijkt?

Westers Schisma

In De ijdelheid van de kanunnik schetst historicus Hendrik Callewier de levensloop en achtergrond van een man en een schilderij. Joris van der Paele leefde in de tijd van het Westers Schisma: pausen en tegenpausen lagen met elkaar in de clinch, in de katholieke Kerk heerste chaos.

Van der Paele was ambitieus en wist – dankzij alle ongeregeldheden – snel op te klimmen in de rangen van de Kerk, tot aan de inner circle van de paus in Rome.

Bulkend van het geld keerde Van der Paele terug naar de Lage Landen. Naarmate hij ouder werd, begon hij zich drukker en drukker te maken om zijn nagedachtenis en zielenheil. Hij deed niet alleen enorme schenkingen aan de Kerk, maar schakelde ook Jan van Eyck in voor het schilderij dat zijn naam zou vereeuwigen.

Graaiers

De auteur heeft zijn research grondig gedaan en kan veel vertellen over zowel grootse ontwikkelingen als de eigenaardigheden van het dagdagelijkse in de middeleeuwen.

Met De ijdelheid van de kanunnik heeft Callewier een boeiend en leerzaam boek geschreven dat niet alleen het leven van Van der Paele uit de doeken doet, maar ook de laatmiddeleeuwse Kerk, samenleving én schilderkunst belicht.

Dat tweede is eigenlijk nog het meest interessante eraan. Voor verhalen over ambitieuze graaiers hoeven we tenslotte niet de geschiedenis in te duiken – die mensen lopen er vandaag de dag ook genoeg rond.