In Wakkere wijsheid keert Geert Jan Blanken terug naar de kern van Kierkegaards denken: opmerkzaamheid als weg naar zelfinzicht en geloof.

Als het gaat om toegankelijke Nederlandstalige werken rond de Deense filosoof Søren Kierkegaard (1813-1855), heeft Geert Jan Blanken inmiddels een succesvolle reeks op zijn naam staan. Naast een inleiding in Kierkegaards leven en werk in 2012 verschenen Kierkegaard in gewone taal (2020), de verzameling korte verhalen uit Kierkegaards oeuvre Het valt te doen (2023) en de bundel Levenswijsheden (2024).

Aandacht op het christelijke

Waar de laatste twee uitgaven vooral cadeauboekjes zijn, pakt Blanken met zijn nieuwste boek Wakkere wijsheid weer de inhoudelijke draad op.

Het specifieke thema dat in dit boek centraal staat, is het opmerkzame. Het eerste wat je kunt opmerken is dat Blanken nog de voorkeur geeft aan de Søren Kierkegaards Papirer in plaats van de tegenwoordig gebruikelijke Søren Kierkegaards Skrifter. Maar dat is niet de opmerkzaamheid die Kierkegaard bedoelt: dat is de aandacht vestigen op het christelijke.

Geschikt voor iedereen

Blanken heeft daar een goed oog voor, maar probeert tegelijk ook de niet-christelijke lezer mee te nemen. Want al komt het bij Kierkegaard neer op de navolging van Christus als de opgave voor ieder mens, toch is de wijze waarop zijn kritische filosofie beweegt tot reflectie en zelfonderzoek tijdloos en geschikt voor iedereen die lezen wil.

Blanken put uit het brede oeuvre van Kierkegaard, maar het meest uit Kierkegaards toespraken. Die toespraken veronderstellen dat er in de mens een beweging kan optreden van “een eerste zelf” naar “een dieper zelf”. Het eerste zelf blijft doorgaans oppervlakkig en is geneigd zich te dragen alsof het zichzelf genoeg is. Het diepere zelf ontstaat waar iemand leert zien dat hij zichzelf niet uit zichzelf kan stellen.

Angst, liefde, vertwijfeling en hoop

Daarin schuilt een erkenning van een absolute afhankelijkheid en een eigen onmacht. Die onmacht is echter geen nederlaag, maar juist het kantelpunt waarin het zelf opener wordt: pas wanneer het eerste zelf zijn zelfgenoegzaamheid opgeeft, wordt de mogelijkheid van een dieper opmerkzaam wordend zelf actueel.

Dit opmerkzaam worden brengt ons bij de kern van het boek dat bestaat uit 26 essayistische overwegingen over uiteenlopende thema’s als angst, liefde, vertwijfeling en hoop, op basis van citaten uit Kierkegaards werk, die stuk voor stuk uitnodigen tot nadenken.

Echt nadenken

Dus geen omdenken of mindfulness, maar echt nadenken. In die zin leest Wakkere wijsheid als een cultuurkritische aanklacht tegen de vercommercialisering en de oppervlakkigheid van zelfzorgboekjes.

Ruimschoots toegelicht en verrassend actueel brengt Blanken Kierkegaards denken wederom toegankelijk tot leven. In een tijd waarin velen in slaap lijken gesust, biedt dit boek een intelligente handreiking naar een meer wakker bestaan.