Kan het levensverhaal van een Franse filosoof uit het begin van de vorige eeuw Nederlanders, die geen vakgenoten zijn, nog boeien?
Na het lezen van dit uit het Engels vlot vertaalde boek is mijn antwoord zonder meer positief. De auteur schrijft met een zekere zwier, zonder vakjargon, en weet alle feiten te verantwoorden.
In Parijs, waar Henri Bergson (1859-1941) het grootste deel van zijn leven doorbracht, trekken zijn colleges begin twintigste eeuw volle zalen. Deftige mensen sturen uren van tevoren een bediende om een plek vrij te houden. De filosoof denkt hardop na over basale onderwerpen als tijd, bewustzijn, het geheugen, creatieve evolutie, intuïtie, lachen en nog veel meer wat bij de toehoorders direct herkenning oproept.
Zijn werk belandde op de Vaticaanse Index van verboden boeken, maar zijn sympathie voor het katholicisme groeide toch
Henri Bergson is zoon van een Pools-Joodse componist. Via zijn echtgenote is hij verbonden aan Proust, maar ook Maritain, Péguy en andere coryfeeën komen langs. Het is de tijd van mensen als Darwin, de aandacht voor de evolutie stelt onvermijdelijk de vraag naar God. Wijsbegeerte was voor Bergson ‘levensbeschouwing’ als totaalbeleving.
“Dit is de gevaarlijkste man van de wereld”, schreef een krant. Bergson was lid van de Académie Française en ontving de Nobelprijs, terwijl ruim tien jaar eerder enkele van zijn boeken op de Index van door het Vaticaan verboden boeken waren gekomen. Hij gaf colleges in Engeland en – het is de tijd van de Eerste Wereldoorlog – had in New York in 1917 een gesprek met de Amerikaanse president om namens Europa tot vredesoverleg te komen.
Het katholicisme won langzaam zijn sympathie; het schijnt dat er een priester aan zijn sterfbed is geweest, zonder dat Bergson een overstap maakte. De eerste decennia na zijn dood werd het stil rond hem, vandaag schijnt er internationaal nieuwe interesse voor hem te groeien.
Emily Herring, zelf historicus, verstaat de kunst om een biografie om te vormen tot een soort roman waar je zelf deel van gaat uitmaken. Bovendien bevat het boek een uitvoerige bibliografie van en over Bergson in het Nederlands en het Engels, alsmede een register dat uitnodigt om bepaalde thema’s wat nader te gaan verkennen. Kortom, van alles wat een smaakt-naar-meergevoel oproept.
|  |
