De Legenda Aurea van dominicaan Jacobus de Voragine beschrijft maar liefst 154 heiligenlevens. Het is in de loop der eeuwen een standaardwerk geworden dat ook in onze tijd uitstekend leesbaar blijft.

Heiligenlevens vormen een genre op zich, met spectaculaire wonderen, onnavolgbare deugden, bovennatuurlijke gaven en weerzinwekkende zelfkastijdingen.

Zelfs onze zoon van acht jaar oud luisterde verbluft toen ik voorlas wat Sint-Maarten, naast het delen van zijn mantel, nog allemaal deed. Een straffe heilige!

Schot in de roos

Voor wie houdt van dergelijke lectuur, is deze uitgave een schot in de roos. Het was de dominicaan Jacobus de Voragine die in de dertiende eeuw deze pil van zowat duizend bladzijden samenstelde. Hij benutte daarvoor oude levensbeschrijvingen en andere bundels die in die tijd opgesteld werden.

Zijn doel was materiaal voor de prediking te verzamelen. Naast de 154 levens voegde hij nog 24 hoofdstukken toe die de liturgie doorheen het jaar duiden, de hoogfeesten.

Fabeltjeskrant

Deze Legenda aurea (‘Gouden legende’) werd bijzonder populair en groeide uit tot een standaardwerk, hoewel het in de loop van de tijd ook kritiek kreeg. Vooral de etymologische duidingen van de namen van de heiligen werden met argwaan bekeken.

En natuurlijk het bovennatuurlijke gehalte in vele verhalen, hoewel de auteur zelf hier en daar de geloofwaardigheid van een voorval in twijfel trekt. Maar dat blijft beperkt en betreft de bronnen, waardoor de bladzijdenlange levensverhalen krachtig, prikkelend, ja, stichtend blijven.

Niet zoals bij sommige moderne samenstellers of vertalers die in hun inleiding of commentaren verklaren dat je zoiets als de Fabeltjeskrant leest, waardoor het verhaal als een pudding in elkaar zakt. In de middeleeuwen had het woord ‘legende’ niet eens de connotatie van ‘fabelachtig’, zoals vandaag.

Kind van de scholastiek

Verder blijkt De Voragine een kind van de scholastiek. Hij ordent dan ook hier en daar zijn stof – vooral de liturgische uitweidingen – nogal droogjes, zoals een cursus. Ook de typische verheffing van de maagdenstaat boven het huwelijk moet je kunnen plaatsen.

Toch blijft het geheel goed leesbaar, met een inhoudelijk evenwicht tussen historische feiten, concrete deugden en wonderen van de heiligen. Dit werk overtreft de hedendaagse heiligenlevens uit de boekhandel omwille van zijn eerbiedige trouw aan de overlevering en de leerrijke uitgebreidheid van de beschrijvingen. En om de gepaste waardering voor onze heilige broeders en zusters en hun roemrijke daden!