Jaap Min (1914-1987) is vooral bekend van zijn schilderijen, maar heeft ook talrijke glas-in-loodramen en muurschilderingen gemaakt, veelal voor kerken. Zijn monumentale werk krijgt ruim baan in een nieuw boek.
Kijken naar werk van Jaap Min is gymnastiek voor de ogen. In de taferelen die hij schilderend, beeldhouwend of glas-in-loodleggend tot leven bracht, staat niets stil, is alles dynamisch.
De blik van de toeschouwer dartelt voortdurend van hot naar her, en moet kleurvakken en lijnen, vormen en patronen, vloeibaarheid en elasticiteit verwerken.
“Ik heb gezocht naar een spel van kleuren, vormen en bewegingen”, zei Min eens tegen een journalist over zijn werk bij de plaatsing van een mozaïekstuk op de gevel van een school. Treffender had hij deze uitspraak, die van toepassing is op heel zijn rusteloze oeuvre, niet kunnen verwoorden.
Ook treffend gekozen is de titel van het boek over zijn werk door schrijver Doeke Sijens en graficus Max Prins: Beweging & begrenzing. Waar Min vooral bekend is van zijn vrije werk, schenken zij juist aandacht aan zijn monumentale werk.
Naast de expressionistische landschappen die hij schilderde, maakte de kunstenaar namelijk ook heel wat werken voor scholen, gemeentehuizen en kerken – veel kerken.
Jaap Min wordt in 1914 geboren in een groot katholiek gezin in het Noord-Hollandse Bergen. Bergen is in die tijd dé hotspot voor kunstenaars in Nederland: toonaangevende figuren uit het kunstenaarsgilde als Charley Toorop en Matthieu Wiegman zijn er neergestreken.
Al op zijn twaalfde wil Min in hun voetsporen treden. Hij timmert een schildersezel en poot die in de natuur buiten het dorp neer, om de kunstenaars die hij daar vaak zag werken na te volgen.
Dat Min wel met een verfkwast overweg kan, valt niet alleen de kapelaan op – die hem in de leer doet bij een huisschilder – maar ook Wiegman, die in hem een veelbelovend jong talent ziet.
Ondanks de toch al onzekere crisisjaren kiest Min als jonge man voor het kunstenaarschap. Op advies van Wiegman besluit hij om zich deels toe te leggen op monumentaal werk, omdat dat ook voor een gevestigde naam als Wiegman een belangrijke inkomstenbron blijft.
Min komt al gauw in de kijker bij de Kerk, die een belangrijke opdrachtgever voor hem zou worden. Vooral in Noord-Holland krijgt hij talrijke opdrachten voor geschilderde kruiswegstaties en Bijbelse glas-in-loodramen.
Waar hij aanvankelijk vooral werken voor kerken, kloosters en kapellen maakt, breidt hij zijn werkveld later uit naar profane opdrachtgevers als scholen en gemeenten. Wat daarbij meespeelt, is dat hij zich daar vaak artistiek vrijer waant dan wanneer hij voor een parochie bezig is.
Maar ook op een andere manier worstelt Min met de Kerk. De vernieuwingen van na het Tweede Vaticaans Concilie kan de devote kunstenaar moeilijk verkroppen. Samen met het Latijn verdwijnt voor hem ook het mysterie uit de Mis, die hij nog maar sporadisch bezoekt. “Ik kan ook niet meer schilderen als vroeger”, zegt hij daarover.
Fotogalerij: gebruik de pijltjes om te bladeren.
Vanaf de jaren zestig is het aandeel kerkelijke werken in zijn monumentale oeuvre duidelijk minder, al verdwijnt de Kerk niet helemaal uit beeld als opdrachtgever. Sterker nog, het laatste monumentale werk dat hij zou maken, is een glas-in-loodraam voor de Felicitaskerk in Spijkenisse. Dat rondt hij af in 1986, een jaar voordat hij overlijdt.
Sijens en Prins wijden in hun boek een hoofdstuk aan het behoud van de werken van Min, en met goede reden. Na zijn dood zijn verschillende van zijn werken rücksichtslos vernietigd bij de sluiting en sloop van de gebouwen waar die zich bevonden: soms gebeurde dat zelfs zonder enig overleg met zijn nabestaanden, zoals in het geval van een verzorgingstehuis in Noord-Scharwoude.
Om te voorkomen dat meer van zijn werken eenzelfde lot treft – zeker in deze tijden van kerkherbestemming – is het maar goed dat Beweging & begrenzing het werk van Jaap Min bij een groter publiek onder de aandacht brengt.
|  |
