De ruim twee uur durende documentaire Anak Indië (kinderen van Indië) kent een creatief begin. In een geënsceneerde aflevering van kennisquiz De slimste mens vraagt Philip Freriks de drie kandidaten wat ze weten over Indo’s. Er volgt – hoe veelzeggend – geen enkel goed antwoord.
“Hoe kan dit nou?” aldus een verbaasde Freriks. “Nederland telt ruim twee miljoen mensen met wortels in de voormalige kolonie Nederlands-Indië.” Gelegenheidsjurylid Adriaan van Dis – zelf Indo – geeft zijn verklaring: “We zijn goed in het niet-weten van akelige dingen.”
Dan volgt een animatie die uitleg geeft over de historische context: van de rol van de VOC tot het zelfstandige Indonesië in 1949 en het gedwongen afreizen naar Nederland van velen. “Indo staat voor In Nederland Door Omstandigheden”, meldt Van Dis laconiek.
Het grootste deel van Anak Indië bestaat uit een mix van archiefbeelden en interviews. De vader van maakster Hetty Naaijkens-Retel Helmich filmt hoe Hetty en zijn andere kinderen zich, gekleed in een dikke winterjas, na aankomst de Nederlandse gewoonten eigen maken: friet eten uit een puntzak, haring happen, badmintonnen in een weiland tussen de koeien.
Deze beelden worden afgewisseld met bekende (Wieteke van Dort, Yvonne Keuls) en minder bekende Indo’s (veelal muzikanten en kunstenaars). Uit alle verhalen en fragmenten wordt duidelijk waarin de Indo zich onderscheidt van de Hollander: de liefde voor de rijsttafel, hun Indorock, de grote gastvrijheid en bescheidenheid.
Tussen de regels door wordt ook duidelijk dat de Indo’s niet bepaald met open armen zijn ontvangen. Bovenal maakt Anak Indië duidelijk dat de Indo’s in Nederland een bewonderenswaardige veerkracht hebben getoond door enerzijds te integreren en anderzijds hun eigen gewoontes en tradities te koesteren.
Bevlogen worden de finesses van het vechtvliegeren uit de doeken gedaan en laten de nazaten van The Blue Diamonds hun ontroerende muziek horen: “Je vond weer een taak voor je hoofd en je hand. Er kwam na het einde een nieuw begin.” Wat wordt getoond is vooral veel, de diepgang ontbreekt enigszins.
Anak Indië toont zeer fier de grote veelzijdigheid van de Nederlands-Indische cultuur. De film zal sentiment aanwakkeren bij de vele Indo’s in Nederland maar hopelijk ook bijdragen aan enige kennis van het rijke culturele erfgoed, zodat er in de toekomst wat zinnige antwoorden klinken tijdens een aflevering van De slimste mens.
Documentaire: Anak Indië (2025), Nederland, 123 min.
Regie: Hetty Naaijkens-Retel Helmich, met o.a. Adriaan van Dis, Wieteke van Dort en Yvonne Keuls.
