Wat gebeurt er wanneer een briljante, manipulatieve nazi en een even ambitieuze psychiater elkaar proberen te doorgronden? In Nuremberg verschuift het vizier van de historische feiten naar de vraag wat een mens tot het kwaad drijft.
Het indringende Nuremberg begint op 7 april 1945, de dag waarop de Tweede Wereldoorlog eindigt. Hitler en andere nazikopstukken hebben al zelfmoord gepleegd. In de openingsscène zien we hoe Hermann Göring, Duitslands’ tweede man na Hitler en ooit zijn beoogd opvolger, wordt gearresteerd.
Hoewel onder meer Churchill ervoor pleit om Göring en consorten direct te executeren, winnen de stemmen voor een proces, want “de wereld moet weten wat die mannen gedaan hebben”. Het beroemde proces dat in Neurenberg gaat plaatsvinden en ruim een jaar in beslag zal nemen, wordt voorbereid door Frankrijk, het Verenigd Koninkrijk, de Verenigde Staten en Rusland.
De jonge Amerikaanse legerpsychiater Douglas Kelly krijgt grote verantwoordelijkheden: vaststellen of de nazi’s toerekeningsvatbaar zijn én voorkomen dat ze, voordat het proces aanvangt, zelfmoord plegen. Wat volgt is een psychologisch steekspel tussen Kelly (vertolkt door Rami Malek, die eerder Freddie Mercury deed herleven in Bohemian Rhapsody) en Göring (gespeeld door Russell Crowe, die eerder schitterde in Gladiator).
Beide heren zijn intelligent, ijdel, manipulatief, egocentrisch en charmant. Boeiend? Jazeker! Göring acht zich onaantastbaar en Kelly wil op basis van zijn gesprekken met de nazi vooral een besteller schrijven. Door de vinger te leggen op de kern van het kwaad hoopt Kelly te voorkomen dat de geschiedenis zich ooit nog herhaalt. Hadden de nazi’s speciale karaktertrekken die hen gewetenloos maakten? Een boeiende queeste.
Grote thema’s dus, en veel gevoeligheden. Er zijn mooie, kleine verhaallijntjes, bijvoorbeeld die van de zachtmoedige tolk van Kelly. Er is veel Hollywoodpracht en -praal, van bombastische muziek tot strak gemonteerde beelden. Allemaal prima, want Nuremberg boeit zeker en weet de aandacht bijna drie (!) uur lang moeiteloos vast te houden.
De film is gebaseerd op het boek De nazi en de psychiater van de Amerikaanse journalist Jack El-Hai uit 2013. Boek en film zijn uiteraard gebaseerd op feiten, maar zeker de film is her en der wel gedramatiseerd en wat aangezet. Daarom is het opmerkelijk dat richting einde, in de rechtszaal, opeens echte archiefbeelden worden getoond van concentratiekampen en stapels uitgemergelde lichamen.
Nogal een dissonant binnen alle geliktheid vanuit Hollywood en vermoedelijk onnodig kwetsend. Desalniettemin is Nuremberg een even afgrijselijk als meeslepend relaas. De woorden die aan het einde van de film in beeld komen, echoën nog wel even na: “Alles waartoe de mens in staat is, blijkt uit zijn eerdere handelen.”
Film: Nuremberg (2025), Verenigde Staten, 148 min.
Regie: James Vanderbilt, met o.a. Rami Malek, Russell Crowe en Michael Shannon.
