Er zijn talloze Nederlandse oorlogsfilms gemaakt. Veel daarvan spelen zich af in Amsterdam of elders in het westen van het land. Beduidend minder vaak komt de provincie Zeeland in beeld, terwijl daar toch de meest hevige gevechten plaatsvonden en de meeste slachtoffers vielen.
Met de succesvolle en imposante speelfilm De slag om de Schelde werd hier in 2020 al iets aan gedaan. Nu is daar (in opdracht van Stichting 80 jaar vrijheid Zeeland) het docudrama Het grote offensief, waarin het geallieerde offensief om de Westerschelde centraal staat.
Het zijn niet de persoonlijke verhalen van burgers of soldaten die hier belicht worden. De strijd tussen de Duitsers en de geallieerden eigenlijk evenmin. Het grote offensief richt zich op de verschillende strategische belangen van twee pompeuze ego’s: die van de Amerikaanse generaal Eisenhower enerzijds en van de Britse veldmaarschalk Montgomery anderzijds.
De Amerikaan wilde de haven van Antwerpen in bezit krijgen, waarvoor de Westerscheldemonding veroverd moest worden. De Brit wilde Operatie Market Garden optuigen om vervolgens als eerste in Berlijn te arriveren.
En dan was daar nog ene Hitler, die tegen alle adviezen in weigerde om zijn vijftiende leger uit Zeeland terug te trekken. Kortom: zelfmanifestatie en expansiedrift werden belangrijker geacht dan de levens van de vele soldaten uit onder meer Canada, Polen, Groot-Brittannië, Duitsland en Nederland.
Tussen 2 oktober en 8 november 1944 vielen er in Zeeland veel meer slachtoffers dan nodig. Breskens werd gebombardeerd en Walcheren onder water gezet. Het gevolg? Ruim tienduizend doden, waaronder 2.500 burgers.
De makers van Het grote offensief willen ons als kijker de complexe strategische keuzes en dilemma’s, veelal binnenskamers uitgevochten, laten begrijpen. Daarvoor wordt alles uit de kast gehaald. Archiefbeelden, acteurs die scènes tussen de bevelhebbers naspelen, scènes op het slagveld en vele maquettes en landkaarten vol vlaggen en pijlen. Daar bovenop klinkt (net wat te vaak) de stem van de alwetende verteller.
De film barst bijna uit z’n voegen van de enorme hoeveelheid informatie. Het vraagt nogal wat van de kijker om dit allemaal te plaatsen. De boodschap is angstaanjagend tijdloos: het zijn vaak de grote ego’s die verantwoordelijk zijn voor – veel te veel – (burger)slachtoffers. Deze film is een monument voor Zeeland en eindigt eervol met het Zeeuwse volkslied.
Film: Het grote offensief (2025), Nederland, 98 min.
Regie: Victor D. Ponten, met o.a. Gijs Scholten van Aschat (verteller), Martijn Oversteegen, Michael Krass en Mike Reus.
