Valt er nog iets origineels te schrijven over de immens populaire pelgrimstocht naar Santiago? Misschien niet, maar Liesbeth Eugelink slaagt er wel in om mythes over de camino door te prikken zonder af te doen aan het bijzondere ervan.

Op onze redactieburelen is het inmiddels een gevleugelde uitspraak, gedaan door onze eindredacteur toen het zoveelste persoonlijke reisverslag naar Santiago de Compostella bij ons bezorgd werd: “Kan er nou nooit eens iemand de camino lopen zónder er meteen een boek over te schrijven?”

Gestage stroom

Iedereen en z’n grootmoeder loopt deze bedevaart – gelovig of niet. Dat leidt inderdaad ook tot een gestage stroom van boeken, films, series, tentoonstellingen en wat al niet meer, die wij in Katholiek Nieuwsblad af en toe ook heus welwillend bespreken. Maar eerlijk gezegd zelden zonder bovenstaande verzuchting tegen elkaar herhaald te hebben.

Was dat anders met Het oversteken van de brug van Liesbeth Eugelink? Ja en nee. Totaal anders dan al die andere bedevaartliteratuur is ook dit boekje zeker niet. Een mengeling van persoonlijk reisverslag en meer algemene bespiegelingen over het fenomeen van de camino: het is natuurlijk (veel) vaker gedaan. Enigszins onderscheidend is wel de fraaie vormgeving, met harde kaft, leeslint en randversieringen, initialen en aquarelminiaturen, die het een klassieke en goed verzorgde uitstraling geven.

Sentimentele mythes

Maar het belangrijkste pluspunt: Eugelink kan echt schrijven. Puntig, helder en intelligent. Ze is zich er duidelijk goed van bewust dat er eigenlijk nauwelijks nog iets origineels over de camino te schrijven valt, en laat die pretentie dan ook meteen varen. Maar ze weegt en duidt wel de massale populariteit, en prikt ook feilloos door allerlei sentimentele mythes heen.

Eerst en vooral die mythe die wellicht aan de hedendaagse populariteit ten grondslag ligt, ook bij niet-gelovige ‘zinzoekers’: dat het zo’n ‘transformatieve’, levensveranderende ervaring is. Daar plaatst zij de nodige Hollandse nuchterheid tegenover. Zonder echter in het andere uiterste te schieten dat zij ook direct benoemt: het platte cynisme dat zulke ervaringen wegredeneert, alsof de pelgrimstocht “niet meer of minder transformerend dan bijvoorbeeld een bezoekje aan Disneyland” is.

Ploeterend

Eugelink loopt de tocht zonder overspannen verwachtingen, maar signaleert in dit essay wel degelijk een geleidelijke transformatie. Vele malen subtieler dan in de meeste films en boeken over zulke tochten. “Geen Paulus die van zijn paard kukelt en bekeerd is, maar Augustinus die al ploeterend zijn eigen inkeer bewerkt.”

Ze ervaart die verandering vooral in haar relaties: met anderen, met zichzelf, met materiële eigendommen, en ultiem ook met God.

“Ik wilde de camino lopen, ik was niet van plan om erover te schrijven”, schrijft zij. Maar in dit geval is het bepaald niet erg dat ze zich niet aan dat goede voornemen gehouden heeft.