De Pools-Belgische filosofe Alicja Gescinska heeft de Socratesbeker gewonnen met Vrouwen in duistere tijden. In dit boek portretteert zij tien vrouwelijke denkers die ieder op hun manier streden voor vrijheid.
Van de in 1988 uit Polen gevluchte auteur Alicja Gescinska las ik in 2012 haar eerste boek De verovering van de vrijheid. Dat smaakte onmiddellijk naar meer. Ondertussen is de in België woonachtige schrijfster getrouwd en moeder geworden. Ze studeerde en onderwees als professor in Amerika en heeft een tiental romans en gedichten gepubliceerd.
Ze promoveerde op Max Scheler (1874-1928), een favoriete auteur van Karol Wojtyła, beter bekend als paus Johannes Paulus II. Ook aan Scheler en drie andere mannelijke filosofen zijn aan het einde van dit boek enkele instructieve pagina’s gewijd.
De tien vrouwen die centraal staan in dit boek dateren allen uit de twintigste eeuw en zijn uiterst gevarieerd: Rosa Luxemburg, Anna Achmatova, Edith Stein, Hannah Arendt, Martha Gellhorn, Simone Weil, Jeanne Hersch, Etty Hillesum, Barbara Skarga en Judith Shklar. Enkelen van hen zijn mij geheel onbekend.
Over anderen heb ik veel gelezen, er soms bezinningsdagen aan gewijd en ben ik goed gedocumenteerd. Ieder van deze vrouwen heeft tijdens haar leven moeten vechten voor haar vrijheid; het woord ‘goelag’ passeert regelmatig. Soms is er een directe verwijzing naar het christelijk geloof, zoals bij Edith Stein, Simone Weil en Etty Hillesum.
‘Zonder expliciet theologische verwijzingen maakt Gescinska duidelijk dat het leven en onze vrijheid een geschenk zijn – ja, een genade.’
Van elke denker wil Gescinska het eigene van haar strijd om vrijheid voor het voetlicht brengen. Soms gaat het om gecompliceerde vakmatige denkstructuren. Hoewel Pools haar moedertaal is en zij in het Engels heeft gedoceerd – haar boeken beginnen nu vertaald te worden, verneem ik – is het alsof je naast haar thuis op de bank zit.
Ze schrijft in uiterst toegankelijke zinnen, zonder dat wezenlijke nuances verloren gaan. Als oud-leraar zeg ik: didactisch sterk en meeslepend, zodat ze de lezer weet te motiveren om zich in sommige van deze denkers nader te gaan verdiepen. De literatuurverwijzingen dragen daar aanzienlijk toe bij.
Zonder expliciet theologische verwijzingen maakt Gescinska duidelijk dat het leven en onze vrijheid voor haar een geschenk is – ja, een genade; en dat wij geroepen zijn om daar consequenties uit te trekken. “Vrijheid vergt een strijd”, schrijft zij. De beschouwingen aan het einde, over diverse vormen van morele vrijheid, zijn wijsgerig soms nogal technisch.
Over Edith Stein, de enige ‘erkende heilige’, vindt men niet vooral vroomheid, maar gedegen informatie en vernieuwende nuances. Dit nogal dikke boek is een aanwinst voor vrouwen – en mannen – die gepassioneerd zijn door levensbeschouwing, voor echte denkers en doorzetters.
Alicja Gescinska, Vrouwen in duistere tijden. Tien denkers van blijvende betekenis
Uitgeverij: De Bezige Bij
Pagina’s: 368 | € 29,99
