Op 3 september 2000 werden twee pausen tegelijkertijd zaligverklaard. Het contrast tussen de twee kon niet groter zijn: aan de ene kant had je de mateloos populaire Johannes XXIII, en aan de andere kant de door velen verguisde Pius IX.
Precies 25 jaar geleden werden twee pausen in één klap zaligverklaard. Zowel paus Johannes XXIII, die het Tweede Vaticaans Concilie bijeen had geroepen, als zijn voorganger Pius IX, initiator van het Eerste Vaticaans Concilie, vielen die eer te beurt.
3 september was toch al een datum met een pontificaal tintje, aangezien op die dag in het verleden ook al twee pausen verkozen waren: Gregorius de Grote in 590 en Benedictus XV in 1914.
Of 3 september 2000 ook als een dubbel feest voelde, hing maar net af van wie je het vroeg. Dat de zaligverklaring van Johannes een vreugdevol gebeuren was, vond zo’n beetje iedereen: de “goede paus”, zoals zijn bijnaam luidde, was bij leven en dood buitengewoon populair.
Bij Pius was dat bij lange na niet het geval. De keuze om hem zalig te verklaren leverde binnen- en buitenkerkelijke kritiek op. Pius IX werd ervan beschuldigd een zeer negatieve houding tegenover Joden te hebben gehad. Vooral de kwestie rond Edgardo Mortara, een jongen van Joodse ouders die door de katholieke Kerk ‘geroofd’ was en katholiek werd opgevoed, werd Pius ten laste gelegd.
Paus Johannes Paulus II verwees met omfloerste woorden in zijn preek ook naar de kritiek, maar liet die niet de hele ceremonie overschaduwen.
Daarnaast werd de door hem opgestelde Syllabus Errorum (een opsomming van ‘dwalingen’ als het modernisme en het socialisme) afgeschilderd als een document tegen de vrijheid en zou hij met het tijdens het Eerste Vaticaans Concilie uitgevaardigde dogma van de pauselijke onfeilbaarheid de relatie met niet-katholieke christenen onder druk hebben gezet.
De kritiek op de zaligverklaring van Pius IX hing als een donkere wolk boven Rome. Volgens de journalist die de plechtigheid versloeg voor KN, tuigde Rai Uno, “de zender die doorgaans grossiert in hupse dames” er op de vrijdag voor de zaligverklaring zelfs een compleet forum voor op.
Paus Johannes Paulus II verwees met omfloerste woorden in zijn preek ook naar de kritiek, maar liet die niet de hele ceremonie overschaduwen. Want bovenal was de zaligverklaring van de twee pausen een gebeurtenis die gevierd mocht worden.
En dat deden de talrijke aanwezigen ook, noteert de verslaggever, zonder zich daarbij om de tijd te bekommeren: “Als de klokken van de andere kerken in Rome luiden, terwijl men hier nog maar bij het Sanctus is, schiet het even door je heen dat een uur hier niks betekent. Zeker niet in vergelijking met de eeuwigheid.”
Het oorspronkelijke artikel is hier te lezen [PDF]. De pdf opent in een nieuw tabblad.
