Na het bekend worden van de verkiezingsuitslagen voor het Europees Parlement spraken katholieke kerkleiders hun bezorgdheid uit over het ogenschijnlijke verlies aan enthousiasme voor Europese eenheid en de toenemende steun voor nationalistische partijen.
“Mensen zijn duidelijk ontstemd over sommige beslissingen van de Europese Unie – ze willen dat zaken als grondrechten, menselijke waardigheid, gezin, onderwijs en vrede de echte aandacht krijgen”, zegt aartsbisschop Gintaras Grušas, voorzitter van de Raad van Europese Bisschoppenconferenties (CCEE), waarbij 33 bisschoppenconferenties zijn aangesloten.
“Nu de grote middenpartijen nog steeds een meerderheid behouden, moeten we hopen dat ze dit zien als een oproep voor meer aandacht voor de kwesties die belangrijk zijn voor de mensen ter plaatse.”
Volgens de aartsbisschop van Vilnius, Litouwen, heeft de EU “te vergaande” wetten willen maken op gebieden die voorbehouden zijn aan individuele lidstaten, wat tot “een volksopstand” heeft geleid. Hij voegt eraan toe dat hij erop rekent dat de nieuw gekozen leden van het Parlement zich zouden concentreren op “primaire waarden die voor iedereen belangrijk zijn”.
Ook de Belgische hulpbisschop Jean Kockerols ziet de publieke ontevredenheid als een “enorme uitdaging” voor de EU.
De Kerk in zijn eigen land heeft maar weinig invloed gehad op de kiezers, voegt hij daaraan toe. In België, waar ook nationale en regionale verkiezingen werden gehouden, behaalden de nationalistische partijen N-VA en Vlaams Belang samen bijna 40% van de stemmen.
“Ik maak me zorgen over wat er in sommige gebieden gebeurt en ik denk niet dat stemmen op extremistische partijen een antwoord is”, aldus de hulpbisschop in het aartsbisdom Mechelen-Brussel.
“EU-functionarissen hebben niet genoeg tijd en energie gestoken in het overtuigen van de burgers van de voordelen van het behoren tot een grotere realiteit dan alleen hun eigen land – dat is het belangrijkste probleem”, vindt hulpbisschop Kockerols.
Met 370 miljoen kiesgerechtigden voor het 720 zetels tellende parlement leverden de verkiezingen ook winst op voor nationalistische en rechtse partijen in Nederland, Oostenrijk, Duitsland, Griekenland, Italië en Spanje.
De Kerk moet populistische slogans verwerpen en radicaal opstaan ter verdediging van de menselijke waardigheid
Toch zegt hulpbisschop Léon Wagener van Luxemburg dat hij opgelucht is dat de verkiezingen niet de gevreesde “massale verschuiving naar rechts” hadden gebracht. Wel zegt hij vooral gealarmeerd te zijn door de sterke nationalistische stemmen onder jongeren.
“Het is een goed teken dat de meeste Europese burgers hun democratische kompas niet hebben verloren, en het nieuwe Europees Parlement zal nog steeds een meerderheid van pro-Europese partijen hebben”, zegt hij.
“Maar er is veel onzekerheid onder jongeren over hun professionele en sociale vooruitzichten, en dit zal niet zonder gevolgen blijven. Er is een gebrek aan vertrouwen in beleidsmakers en instellingen om dingen ten goede te veranderen, terwijl de kloof tussen arm en rijk in veel lidstaten groter wordt.”
De Luxemburgse hulpbisschop betreurt het dat hij “geen enkele verwijzing” naar de standpunten van de Kerk had gehoord in de debatten voorafgaand aan de verkiezingen, wat suggereert dat de invloed van de Kerk bij de kiezers “zeer beperkt” is.
“Het is betreurenswaardig dat nationalistische partijen waarden zoals die van het gezin sterker vertegenwoordigen dan de middenpartijen, waardoor katholieken worden verleid om op hen te stemmen”, vindt Wagener.
“De Kerk moet populistische slogans verwerpen die mensen verdelen in goed en slecht, en radicaal opstaan ter verdediging van de menselijke waardigheid.”
Alle drie de bisschoppen hebben zitting in de in Brussel gevestigde Commissie van de Bisschoppenconferenties van de Europese Unie (COMECE).
In een korte verklaring van 10 juni beschreef COMECE de verkiezingen voor het Europees Parlement als een “grote oefening in democratie” en voegde eraan toe dat de meeste kiezers nog steeds achter het “Europese project” stonden en een “sterk verlangen naar meer Europa” uitten.
