Tijdens de opening van de Duitse Katholikentag 2024 in Erfurt was er aandacht voor afnemend vertrouwen in kerken en groeiend antisemitisme en racisme. Bisschoppen pleitten voor een actievere rol van de Kerk in politieke kwesties.
Bondspresident Frank-Walter Steinmeier prees de Duitse christelijke gemeenschap in zijn toespraak tijdens de start van de Katholikentag op woensdag 29 mei, maar hij hij was ook kritisch. Hij uitte zijn bezorgdheid over het groeiende gebrek aan vertrouwen in de kerken en benadrukte de noodzaak van verandering, aldus het Duitse persbureau KNA.
“We staan voor een opmerkelijke verandering”, sprak Steinmeier tijdens de openingsceremonie op woensdag. Tegelijkertijd richtte hij zich tot de kerkleiders met vragen over hun vermogen om deskundige ondersteuning te bieden aan mensen die op zoek zijn naar zingeving.
De Evangelische Kerk in Duitsland (EKD) en de rooms-Katholieke Kerk worden al geruime tijd geconfronteerd met een aanzienlijke afname van het aantal leden. De bondspresident wees op factoren zoals “het verontrustende probleem van grootschalig misbruik, vooral de langdurige praktijk van het verbergen ervan”.
Voor het eerst wordt de Katholikentag gehouden in Erfurt, waar christenen een minderheid vormen in de oostelijke deelstaten. Steinmeier ondersteunt deze gemeenschap juist daar. Ondanks het afnemende vertrouwen in de kerken gelooft hij dat christenen nog steeds een waardevolle bijdrage leveren aan de sociale cohesie in Duitsland.
Desalniettemin merkt hij een toenemende onverschilligheid op in brede lagen van de samenleving ten opzichte van religie en zingeving. Hij stelde kritische vragen: “Bieden de kerken wel voldoende inspiratie? Is hun boodschap krachtig genoeg, of blijft deze te vaag en te weinig uitgesproken?”
Ik ben ervan overtuigd dat er nog veel goeds voortkomt uit de christelijke gemeenschap in ons land.
Steinmeier vervolgde met betrekking tot mensen die op zoek zijn naar zingeving en levensrichting: “Krijgen zij overtuigende antwoorden? Vinden zij spirituele begeleiding en empathische steun binnen onze gemeenschappen en initiatieven?”
De bondspresident benadrukte ook de waarde van toegewijde katholieken als “fundamentele pijlers van onze democratische en liberale samenleving”. Hij prees hun vastberadenheid om zich te verzetten tegen extremisme en bedreigingen voor de democratie.
“Hun diverse inspanningen, met name gericht op de behoeftigen, alleenstaanden, zieken en verslaafden, dragen in grote mate bij aan de sociale cohesie. Dit is een zegen voor onze hele samenleving”, zei Steinmeier. “Ik ben ervan overtuigd dat er nog veel goeds voortkomt uit de christelijke gemeenschap in ons land.”
Toenemend antisemitisme en racisme baren ook paus Franciscus zorgen. Tijdens start van de Katholikentag in de Oost-Duitse deelstaat Thüringen riep hij christenen op tot actie tegen marginalisatie in een geschreven boodschap. “We moeten ook openlijk en politiek streven naar verbetering van levensomstandigheden en vooral een stem geven aan degenen die niet gehoord worden”, sprak de paus in zijn brief.
“Zonder rechtvaardigheid kan er geen vrede zijn. Niet alleen in Europa, maar ook elders ter wereld worden fundamentele mensenrechten bedreigd door toenemend antisemitisme, racisme en andere extremistische ideologieën die geweld aanmoedigen.”
Hij schreef ook dat de vele morele, sociale, economische en politieke crises waarmee we worden geconfronteerd, verbonden zijn met elkaar. Deze problemen treffen iedereen en kunnen alleen gezamenlijk worden opgelost, in een brede dialoog waarin zoveel mogelijk stemmen worden gehoord. “De talrijke discussiebijeenkomsten op de Katholikentag, met vertegenwoordigers uit belangrijke sectoren van de maatschappij, bieden hiervoor een uitstekende gelegenheid”, aldus paus Franciscus.
Tijdens de Katholikentag spraken verschillende bisschoppen zich ook uit tegen het idee dat de Kerk zich niet met politiek zou mogen bemoeien. “Onze God staat aan de kant van rechtvaardigheid”, zo verklaarde Georg Bätzing, voorzitter van de Duitse bisschoppenconferentie, tijdens een receptie georganiseerd door de aan de CDU gelieerde Konrad Adenauer Stichting.
Hij wees erop dat de Kerk zich regelmatig uitspreekt over kwesties als vrede, klimaat en asielbeleid en zich ook verzet tegen etnisch nationalisme.
Ook bisschop Gerhard Feige van Maagdenburg verwierp het idee dat de Kerk zich afzijdig zou moeten houden van politiek. In zijn preek tijdens de Corpus Christi-viering herinnerde hij eraan dat religie onder regimes zoals het nationaalsocialisme en het communisme naar de privésfeer werd verbannen. Hij beloofde dat de Kerk “niet zal zwijgen wanneer het gaat om fundamentele kwesties zoals menselijke waardigheid, vrijheid, mensenrechten en het algemeen welzijn”.
Ongeveer zesduizend mensen namen deel aan een oecumenische dienst ter gelegenheid van Corpus Christi op het Domplein in Erfurt. Bisschop Ulrich Neymeyr van Erfurt sprak over het thema van de Katholikentag: ‘De toekomst behoort toe aan de vredestichters’. Neymeyr benadrukte dat “christenen zich niet moeten laten ontmoedigen in hun streven naar rechtvaardigheid en vrede, zelfs als ze op weerstand stuiten”.
Het programma van de Katholikentag omvat gespreksonderwerpen zoals misbruikschandalen en hervormingen binnen de kerken. Bondskanselier Olaf Scholz en verschillende ministers zullen op vrijdag en zaterdag in Erfurt aanwezig zijn.
