De parochiefinanciën krabbelen voorzichtig weer op na de magere coronajaren. Maar we zijn er nog niet, en mogen ook best wat ambitieuzer zijn in katholiek Nederland.
Zowaar, een stijgende lijn! Zo vaak zie je die niet meer in grafieken die betrekking hebben op het kerkelijk leven in Nederland. Toch zagen we er een in een recent persbericht op de officiële website van de rooms-katholieke Kerk in Nederland, over de opbrengsten uit de jaarlijkse Actie Kerkbalans en andere parochie-inkomsten.
Om de feestvreugde maar meteen te bederven: die stijgende lijn geeft een vertekend beeld. Want het bericht geeft alleen cijfers over de jaren 2021 en 2022. En coronajaar 2021 was natuurlijk sowieso een drama voor de financiën van parochies. Collecte-inkomsten vielen grotendeels weg, en kennelijk waren we met z’n allen te chagrijnig over alle lockdowns om dat te compenseren via onze jaarlijkse bijdrage aan Kerkbalans. Die was historisch laag: nog geen 27 miljoen euro in totaal.
Dus dat het in 2022 allemaal net weer wat rooskleuriger zou zijn, viel wel te verwachten. De collecte-opbrengsten trokken weer aan, van ongeveer 4,7 naar 10,7 miljoen. En Kerkbalans sloot ook weer op dik 38 miljoen.
Als we de Kerkbalans-cijfers in een perspectief van meerdere jaren plaatsen, zien we dat die in 2022 weer terug kwam op de dalende trendlijn die er al decennia is:
Al jaren is er sprake van een jaarlijkse daling van tussen de 3 en 4 procent. In de bovenstaande grafiek is in de stippellijn met verwachte opbrengsten gemakshalve gerekend met een daling van 3,5 procent per jaar. Dan is goed te zien dat er een ‘coronadip’ was in 2021, maar ook dat de opbrengsten in 2022 weer bijna terug zijn op de meerjarige trendlijn.
Met deze kanttekening: er ontbreekt een aantal jaren in het overzicht dat door de kerkprovincie wordt verschaft. Het voorlaatste persbericht over de inkomsten dateert van 2019, en dat betrof de resultaten van 2017. Dat betekent dat de jaren 2018, 2019 en 2020 ontbreken in de gepubliceerde overzichten.
In plaats van financiële rapporten werden er in die jaren door de Actie Kerkbalans allerlei onderzoeken naar buiten gebracht over de ervaring van kerkgangers – enquêtes waaruit steevast bleek dat wij de Kerk heel belangrijk vinden met z’n allen, en wat we allemaal misten tijdens de coronalockdowns. Maar over de opbrengsten geen woord.
Het lijkt erop dat een slimme marketingjongen heeft gezegd: “Vermoei de mensen maar niet meer met sombere berichten over teruglopende inkomsten; focus liever op het positieve.” Daar is wat voor te zeggen, maar die ‘onderzoeken’ zijn daardoor toch vooral PR-foefjes.
Desgevraagd geeft de woordvoerder van het Secretariaat Rooms-Katholiek Kerkgenootschap Anna Kruse echter een andere verklaring voor de ontbrekende jaren. Er is volgens haar in 2019 door de Interkerkelijke Commissie Geldwerving (ICG), het bestuur van Actie Kerkbalans, besloten om weer terug te gaan naar gelijktijdige en gezamenlijke publicatie van de opbrengstcijfers van alle aangesloten kerkgenootschappen.
“Het heeft echter geruime tijd geduurd voordat er overeenstemming was over welke cijfers dan precies gepubliceerd zouden worden”, aldus Kruse. “Er zat daarin verschil tussen de grootste kerkgenootschappen RKK en PKN. PKN ging bijvoorbeeld uit van cijfers gebaseerd op toezeggingen en de RKK juist van eindopbrengsten.”
De enorme verschillen in Kerkbalans-opbrengsten tussen katholieken en protestanten springen direct in het oog
Voor het eerst zijn er dit jaar weer cijfers gepubliceerd van de rooms-katholieken, protestanten en oud-katholieken, waarbij gekeken is naar de daadwerkelijke opbrengsten, dus niet de toezeggingen. Het is de bedoeling dat er in 2024 weer cijfers worden gepubliceerd over 2023, bevestigt Kruse, maar de cijfers van 2018 tot en met 2020 ontbreken dus.
Nemen we de collecteopbrengsten erbij, dan zijn de financiën van de katholieke en protestantse kerkgemeenschappen “redelijk stabiel”, zo meldt het recente persbericht.
Twee grote verschillen tussen de katholieken en protestanten springen echter in het oog. Allereerst het enorme absolute verschil in inkomsten. Hoewel de RKK op papier het grootste kerkgenootschap van Nederland is, gaven leden van de PKN tezamen dik 171 miljoen euro aan Kerkbalans – ruim een viervoud van wat de katholieken gaven dus. Dat protestanten (veel) meer geven aan Kerkbalans dan katholieken, is overigens al jaren een bekend feit.
Maar ten tweede valt op dat de meerjarenlijn van de PKN veel vlakker en stabieler is. Er is ook geen coronadip in te zien; integendeel, 2021 was zelfs een topjaar. Bij protestanten betekent ‘stabiel’ ongeveer gelijkblijvend, bij katholieken is het ‘stabiel neerwaarts’. We kunnen ons als katholieken daarbij ook niet geheel achter teruglopend kerkbezoek en parochiefusies verschuilen, want die tendens zie je bij de PKN ook.
Wij katholieken zijn wat gewend geraakt aan die dalende lijnen, we lijken het een volstrekte vanzelfsprekendheid te vinden en zijn allang blij dat we de coronadip weer te boven zijn gekomen en terug zijn bij de oorspronkelijke dalende lijn.
Maar we hoeven ons daar helemaal niet bij neer te leggen. Als we ons tussen alle synodale gesprekken ook eens realiseren dat we in financiële zin altijd ‘samen op weg’ zijn, dat we dus samen verantwoordelijk zijn voor een financieel gezonde parochie, is ook bij katholieken echt nog wel een stijgende lijn mogelijk.
