“Kijk ten eerste naar de reden waarom u tezamen bent gekomen: woon eensgezind in uw huis en wees één van ziel en één van hart op weg naar God.”

Mensenkennis

Zoals gewoonlijk valt de heilige Augustinus met de deur in huis, met de deur in het hart. Met deze huisregel toont hij zijn grote mensenkennis, die hij onder meer opdeed na zijn bekering in 386, toen hij ging samenleven met gelijkgezinden. Hoewel hem dat beviel, riep de plicht hem weg om bisschop te worden.

Toch moet hij ervaren hebben dat het ideaal van de eerste christengemeente uit het boek Handelingen nogal een opgave is. Ook bij de monniken in de Egyptische woestijn circuleerden regels om orde te scheppen, want het waren daar niet allemaal brave patertjes. Dergelijke regels begonnen zelfs een genre op zich te vormen.

Revolutionair

Deze regel van Augustinus geldt als de oudst bewaarde kloosterregel in Europa. Dit boekje bundelt, in het Latijn én het Nederlands, de gekende varianten op deze regel: die voor mannen (Praeceptum) en voor vrouwen (Regularis informatio), het huisreglement voor mannen (Ordo monasterii) en voor vrouwen (Ordo monasterii feminis datus) en de Ernstige Waarschuwing (Obiurgatio).

Dat klinkt veel, maar de versie voor mannen verschilt amper van die voor vrouwen – wat op zich revolutionair mag heten in een tijd waarin de man als superieur gold. En het zijn korte teksten, die Augustinus even tussendoor geschreven moet hebben. Toch was en is de invloed ervan enorm: heel veel kloosters baseren zich direct of indirect op zijn regel.

Van de was tot en met verliefdheid

Voor wie Augustinus kent, klinkt hij hier verrassend gematigd, ook in vergelijking met vele strengere ascetische gemeenschappen. Hij regelt het gedrag waarover spanning kan ontstaan, bijvoorbeeld tussen de rijken en slaven (omtrent bezitloosheid) en tussen sterken en zwakken (omtrent vasten). Dat gaat over de was en kledij, verliefdheid en conflict, transparantie en leiding.

En al kan men de wenkbrauwen fronsen bij het voorgeschreven badritme, toch gaat Augustinus steeds naar de essentie: “Wanneer u met psalmen en hymen tot God bidt, laat dan in uw hart omgaan wat uw stem uitdraagt.” Met slechts enkele pagina’s aan afspraken zegt hij uiteindelijk veel en voert hij naar de ene geest die de gemeenschap vormt: “De Heer geve u dat u dit alles met liefde in acht neemt.”