De Nederlandse maatschappij is nog minder solidair met gezinnen dan vorig jaar, geven ouders aan in de Staat van het Gezin 2024. Ook blijken voorzieningen nog altijd uit te gaan van een verouderd eenverdienersmodel.
De Staat van het Gezin is een gezamenlijk onderzoek van Stichting Voor Werkende Ouders, Nederlands Centrum Jeugdgezondheid, Branchevereniging Maatschappelijke Kinderopvang en het magazine WIJ.
Het onderzoeksrapport biedt een uitgebreid overzicht van de huidige situatie van gezinnen in Nederland, waarbij zowel positieve ontwikkelingen als knelpunten worden belicht.
Volgens het rapport geven mensen met kinderen Nederland dit jaar een 7,1 voor gezinsvriendelijkheid, een stijging ten opzichte van de 6,6 van 2023. Ondanks deze verbetering blijven veel ouders zich zorgen maken over hun behoeften en de niet-overeenkomende beschikbare voorzieningen.
Er heerst een breed gedragen gevoel onder ouders dat Nederland minder solidair is geworden ten opzichte van gezinnen, met een score van 4,1 op het gebied van solidariteit, wat lager is dan de 4,6 van vorig jaar.
Een opvallende bevinding uit het onderzoek is dat veel voorzieningen nog steeds zijn gebaseerd op het traditionele kostwinnersmodel, waarbij één ouder werkt en de ander zorgt. Tegenwoordig bestaat echter 87 procent van de Nederlandse gezinnen uit twee werkende ouders.
Meer dan de helft van de ouders geeft aan dat de voorzieningen beter kunnen aansluiten op hun huidige situatie. Ze klagen over schooltijden die niet passen bij hun werkuren en kinderopvang die te duur is. Het toeslagenstelsel stimuleert bovendien niet om meer te gaan werken, terwijl dit wel vaak noodzakelijk is om rond te komen.
Zorgtaken komen nog steeds voornamelijk terecht op de schouders van moeders en zijn niet gelijk verdeeld tussen beide partners. Dit probleem wordt verergerd door toenemende vergrijzing, waardoor moeders en vaders ook steeds vaker voor hun eigen ouders moeten zorgen.
Ze maken zich zorgen dat deze vergrijzing in de komende decennia nog meer van hen zal vragen, terwijl het ze nu al aan ondersteuning ontbreekt. Nederland zou volgens het rapport moeten overstappen naar een tweeverdieners-tweeverzorgersmodel, waarbij de zorgtaken gelijk worden verdeeld en de voorzieningen rekening houden met het gezin.
Ouders geven aan dat zij verwachtingen ervaren die ze niet kunnen waarmaken, vooral vanwege de samenleving die steeds individualistischer wordt. Maar liefst 72 procent van de ouders voelt zich weleens beoordeeld door anderen. Ze voelen zich niet gesteund door elkaar of hun omgeving.
We moeten het hebben over de diversiteit van gezinnen en wat zij nodig hebben om goed voor hun kinderen te zorgen. De ontwikkeling van kinderen staat hier op het spel.
Daarnaast ervaren ouders een gebrek aan gezinsvriendelijkheid op sommige plekken. In restaurants worden kinderen bijvoorbeeld vaak als hinderlijk ervaren, zijn er meestal geen voorzieningen waar vaders hun kinderen kunnen verschonen – zoals op herentoiletten – en vaak bestaan kindermenu’s uit louter ongezond voedsel.
Op werkplekken zou er ook te weinig aandacht besteed worden aan de balans tussen werk, gezin en zorgtaken, en wat ouders daarbij nodig hebben.
Het onderzoek maakt duidelijk dat 67 procent van de ouders vindt dat de politiek te weinig aandacht besteedt aan gezinnen. 52 procent voelt dat hun gezin niet vertegenwoordigd wordt in het huidige beleid dat sinds 2008 niet is bijgewerkt.
Het rapport doet drie belangrijke aanbevelingen om gezinnen beter te ondersteunen: ontwikkel een gezinsbeleid met een duidelijke ambitie en visie, werk aan een gezinsvriendelijke samenleving, en zorg voor regelmatige monitoring van de situatie van gezinnen om beleidsmaatregelen effectief af te stemmen.
Marjet Winsemius, directeur van Stichting voor Werkende Ouders, benadrukt de urgentie om te handelen: “Als wij de vergrijzing het hoofd willen bieden zullen we nu stappen moeten ondernemen om gezinnen beter te ondersteunen. We moeten het hebben over de diversiteit van gezinnen en wat zij nodig hebben om goed voor hun kinderen te zorgen. De ontwikkeling van kinderen staat hier op het spel.”
De Staat van het Gezin is gebaseerd op een enquête onder 3026 ouders, gehouden van 6 februari tot 15 maart, en analyse van gegevens van onder andere het CBS, SCP, TNO en RIVM. Dit is de derde editie van het onderzoek, dat een belangrijke bron van informatie vormt voor het maatschappelijk debat over gezinnen in Nederland.
