In Salland, de Achterhoek en Twente trekken gelovigen aan de bel over de sluiting van hun dorpskerken. Via de organisatie ‘Samen Kerk, samen Sterk’ hebben zij een brief gestuurd aan paus Leo XIV, waarin ze oproepen tot behoud van hun kerkgebouwen en aandacht voor hun zorgen over het beleid van kardinaal Wim Eijk in het aartsbisdom Utrecht.
Verontruste katholieken uit Oost-Nederland hebben zich tot paus Leo XIV gewend met een noodkreet: stop de massale sluiting van dorpskerken. Via de organisatie ‘Samen Kerk, samen Sterk’ hebben zij hun zorgen over het beleid van kardinaal Wim Eijk in het aartsbisdom Utrecht op papier gezet.
Hun frustratie: dorpskerken worden gesloten zonder dat er naar alternatieven wordt gekeken, en gemeenschappen die het gebouw zelf willen beheren, krijgen te maken met wat zij ‘wurgcontracten’ noemen.
De brief beschrijft uitvoerig hoe de afgelopen jaren kerken uit de eredienst zijn onttrokken, met als gevolg dat gelovigen zich niet gehoord voelen. “Op verschillende niveaus ontstond er door dit gevoerde beleid een angstcultuur. Binnen parochies werden kundige bestuurders en vrijwilligers op een zijspoor gezet wanneer ze geen gehoor gaven aan de uitvoering van het beleid”, schrijven de betrokkenen.
Het aartsbisdom Utrecht benadrukt echter dat de situatie genuanceerder ligt. In een reactie aan Katholiek Nieuwsblad verklaart Roland Enthoven, hoofd Communicatie, dat de brief aan de paus niet aan het bisdom gericht is en dat het bisdom er daarom geen formele reactie op geeft.
Over de besluitvorming rond kerksluitingen zegt Enthoven: “In het Aartsbisdom Utrecht beslissen de parochiebesturen of een kerkgebouw aan de eredienst wordt onttrokken. Het parochiebestuur – en dus niet het aartsbisdom – neemt daartoe het initiatief.
Na een uitgebreide procedure legt het bestuur het verzoek tot onttrekking aan de eredienst voor aan de aartsbisschop, die dit, als aan alle voorwaarden is voldaan, met een decreet bevestigt. Parochiebesturen besluiten niet lichtzinnig tot kerksluiting. Ook zij voelen de pijn, en dat geldt eveneens voor de aartsbisschop die uiteindelijk het besluit bekrachtigt.”
Ook legt het bisdom uit waarom multifunctioneel gebruik van een kerkgebouw beperkt mogelijk is. “Een kerkgebouw is in de rooms-katholieke opvatting ‘heilige grond’. Het gebouw is geconsacreerd en daarmee een godshuis geworden. Dit betekent dat een kerkgebouw niet voor allerlei andere activiteiten gebruikt kan worden, zolang het in gebruik is voor de eredienst. Dit in tegenstelling tot bijvoorbeeld de protestantse kerkgebouwen”, aldus Enthoven.
Voor veel gelovigen in Salland en de Achterhoek voelt dit besluitvormingsproces als afstandelijk en ondoorzichtig. Binnen de H. Kruisparochie zijn kerken in Broekland, Haarle en Nieuw-Heeten al gesloten, en ook de Pauluskerk in Raalte staat op de nominatie om aan de eredienst te worden onttrokken. Alleen de grote basiliek in Raalte blijft open. In Schalkhaar lukte het parochianen met protest de sluiting van de Nicolaaskerk voorlopig te voorkomen.
Het initiatief van ‘Samen Kerk, samen Sterk’ om paus Leo XIV te benaderen, is dan ook een uiting van wanhoop. De betrokkenen hopen dat een directe oproep aan Rome het bisdom kan bewegen tot heroverweging van het sluitingsbeleid, door bijvoorbeeld toch meer ruimte te geven voor multifunctioneel gebruik of het behoud van historisch waardevolle gebouwen.
Hoewel de emoties op het platteland hoog zijn opgelopen, benadrukt het aartsbisdom dat elke beslissing zorgvuldig wordt genomen en dat er geen sprake is van willekeur. Voor zowel parochies als het bisdom blijft het een delicate balans tussen het behoud van eredienst, religieus erfgoed en het functioneren van lokale geloofsgemeenschappen.
