Inhoudelijk bracht het buitengewone consistorie van kardinalen in Rome weinig verrassingen. Maar onder de oppervlakte bouwt paus Leo XIV aan iets groters: vertrouwen en draagvlak. En dat kan beslissend worden voor toekomstige hervormingen.
“De lunch was uitstekend, jammer genoeg misten we ons middagdutje!” Dat grapte kardinaal Claudio Gugerotti tegen journalisten na het verlaten van de Paulus VI-aula, waar op 7 en 8 januari het buitengewone consistorie van kardinalen had plaatsgevonden.
Het tekende de reacties van de aanwezigen: de 170 aanwezige kardinalen waren moe, suf van het anderhalve dag praten en luisteren, en velen ook van de jetlag omdat ze van ver gekomen waren.
Maar ze waren ook uitgelaten, tevreden, onder de indruk ook van paus Leo, die, zo bezwoeren meerdere kardinalen achteraf “meer luisterde dan sprak” en de hele tijd heel intensief aantekeningen aan het maken was.
De vraag die de journalisten vervolgens natuurlijk het meest stelden was: maar wat is er dan precies besproken, wat is er besloten, is er ook aandacht geweest voor dit of dat heikele thema?
Paus Leo beklemtoonde dat hij uit hun midden tot het pausschap was gekozen, en de kardinalen ook echt nodig heeft om koers te bepalen de komende jaren
Maar ook hier reageerden de kardinalen verrassend eensluidend op: uiteindelijk was dit consistorie vooral bedoeld om elkaar te leren kennen, voor de collegialiteit, de saamhorigheid ondanks culturele en ideologische verschillen die er uiteraard zijn. Kardinalen zijn geen groep experts of pleitbezorgers van een bepaalde agenda, zo had Leo zelf het tijdens de gezamenlijke Mis verwoord, maar eerst en vooral een gemeenschap van gelovigen.
Dat klinkt als een nogal diplomatiek en weinig bevredigend cliché, maar het belang ervan mag niet onderschat worden. Rondom het conclaaf waarbij Leo gekozen werd, was dit een van de belangrijkste klachten die er klonk over de kort daarvoor overleden Franciscus: hij liet het kardinalencollege een beetje links liggen, raadpleegde hen zelden breed, hij gebruikte consistories vooral om steeds weer nieuwe kardinalen te creëren die elkaar vervolgens nauwelijks leerden kennen.
Paus Leo XIV wil hiermee vooral laten zien dat hij dat anders gaat aanpakken. Hij beklemtoonde dat hij uit hun midden tot het pausschap was gekozen, en de kardinalen ook echt nodig heeft om koers te bepalen de komende jaren. Het eerstvolgende consistorie is alweer in juni, en daarna wil hij er een jaarlijkse traditie van gaan maken.
Een duidelijke breuk dus in de vorm met het pontificaat van Franciscus, terwijl Leo in de inhoud juist heel nadrukkelijk voor continuïteit met zijn voorganger kiest. De speerpunten die hij de kardinalen voorlegde, komen stuk voor stuk uit de koker van Franciscus: de missionaire Kerk, synodaliteit, curiehervorming en liturgie.
Vanwege tijdgebrek liet hij de kardinalen twee van deze vier onderwerpen kiezen. Het is veelzeggend – sommigen zullen vinden: teleurstellend – dat ze precies de meest netelige onderwerpen voor later bewaren. De hervorming van het Romeinse bestuursapparaat is veruit de taaiste kluif van iedere paus uit de moderne geschiedenis, en de liturgie steeds weer voer voor felle ruzies met slaande deuren.
Dat zagen de kardinalen nog niet zitten, dus ze kozen begrijpelijkerwijs voor de ‘veiligere’ onderwerpen voor deze kennismakingsbijeenkomst: de dialoog binnen de Kerk (synodaliteit) en de dialoog naar buiten toe (missionering).
Maar minder belangrijk zijn die onderwerpen zeker niet – ze vormen juist het fundament waarop later in meer onderling vertrouwen ook de wat moeilijkere gesprekken gevoerd kunnen worden. En die gaan er dus komen, zoveel is zeker.
Het zou daardoor zomaar kunnen dat Leo – omdat hij beter dan zijn voorganger de sleutelpositie van kardinalen in de wereldwijde Kerk lijkt in te zien – alsnog een steviger, breder draagvlak gaat creëren voor de hervormingen van Franciscus.
