Mensenrechtenactivisten beschuldigen het Wit-Russische regime ervan priesters als “gijzelaars” te gebruiken om druk op andere landen en de Kerk uit te kunnen oefenen. Er klinkt ook kritiek op het Vaticaan, dat te weinig zou doen om priesters in Wit-Rusland te steunen.
Wit-Rusland telt meer dan duizend gedetineerden die door mensenrechtenorganisaties als politieke gevangenen worden bestempeld. Onder hen zijn meerdere katholieke geestelijken. De laatste priester die door het Wit-Russische regime gevangen is gezet, is de uit Polen afkomstige pater karmeliet Grzegorz Gawel (27).
Hij werd op 4 september aangehouden op een parkeerplaats nabij Vitebsk, in het noorden van Wit-Rusland, op verdenking van spionage. Gawel zou in opdracht van de Poolse geheime dienst informatie verzameld hebben over ‘Zapad-2025’, een militaire oefening van Wit-Rusland en Rusland. De Poolse overheid noemt de arrestatie “een overduidelijke provocatie” en eist vrijlating.
Wit-Rusland staat bekend als een dictatuur, waar president Aleksandr Loekasjenko al sinds 1994 aan de macht is. De persvrijheid en burgerrechten zijn ernstig beperkt, kritiek uiten op Loekasjenko en zijn regering is verboden. De KGB, de geheime dienst, is uiterst actief in het opsporen van dissidenten.
“De staat beschouwt Polen en de katholieke Kerk als vijanden. Daarom zetten ze deze complotten op”, aldus Andrei Krylov, een politieke gevangene die onlangs is vrijgelaten na een gevangenisstraf van vijf jaar voor het ‘organiseren van massale rellen’.
“Het regime is een criminele entiteit. De enige druk waar Loekasjenko bang voor is, is publiciteit in de media”, aldus Krylov. “We moeten dit aan de wereld duidelijk maken, we moeten dit aan het Vaticaan duidelijk maken, zodat zij iets kunnen doen, mensen kunnen bevrijden. Dan zal het regime bang worden.”
Ook mensenrechtenactivist Natallia Vasilevich denkt dat Gawel gearresteerd is om “de spanningen met Polen te escaleren” en druk uit te oefenen op het Vaticaan om te zwijgen over mensenrechtenschendingen. “Priesters worden gebruikt als gijzelaars in onderhandelingen met het Westen. Ze zullen alleen worden vrijgelaten als dat het regime voordelen oplevert, zoals het opheffen van sancties.”
Priesters worden vaak opgepakt en valselijk beschuldigd van zaken als spionage en seksueel misbruik, zodat het regime hen met lange celstraffen onder controle kan houden. Het Vaticaan gaat daarom uiterst voorzichtig te werk in Wit-Rusland. Zo heeft aartsbisschop Ignazio Ceffalia, sinds begin deze maand de nieuwe apostolische nuntius in het land, nog geen contact gezocht met plaatselijke geestelijken om “pogingen tot provocatie” te vermijden, aldus Vasilevich.
“Het lijdt geen twijfel dat het Vaticaan over middelen beschikt om druk uit te oefenen op het regime, als het daarvoor kiest”, zegt ze. “Alleen dit, en niet-aflatende negatieve publiciteit, kan de politieke gevangenen in Wit-Rusland helpen, waaronder priesters die op basis van valse beschuldigingen in gevangeniskolonies zitten vanwege hun geloof.”
Maar het Vaticaan blijft stil – te stil, vinden sommigen. Artiom Tkaczuk, een katholieke maatschappelijk werker die naar Polen is gevlucht, vindt dat de Heilige Stoel op een kille wijze omgaat met Wit-Russische priesters.
“Er is veel diplomatiek evenwicht geweest, en dat is begrijpelijk, maar eenvoudige tekenen van nabijheid ontbreken, ook al hebben veel mensen contact gezocht met het Vaticaan, op zoek naar steun”, aldus Tkaczuk.
“We begrijpen de belangrijke inspanningen die de Heilige Stoel levert. Maar we kunnen niet voorbijgaan aan degenen die met pijn en hoop wachten op een enkel woord van bemoediging. Terwijl paus Leo het werk van zijn voorganger voortzet, hopen we dat dit gepaard gaat met enkele tekenen en gebaren om de mensen troost te bieden.”
