Hij werkte in een autofabriek toen het communistische regime hem zijn priesterambt verbood. Toch bleef kardinaal Dominik Duka zich inzetten voor de katholieke Kerk achter het IJzeren Gordijn. Tot op hoge leeftijd was hij een geduchte conservatieve stem in het publieke debat.
De Tsjechische kardinaal Dominik Duka, oud-aartsbisschop van Praag, is op 4 november overleden, 82 jaar oud. Zijn leven weerspiegelt de geschiedenis van zijn land: decennia van communistische onderdrukking, gevolgd door de moeizame wederopbouw van Kerk en samenleving na 1989.
In 1943 werd hij als Jaroslav Duka geboren in Hradec Králové. Zijn vader, piloot in het geallieerde Tsjechoslowaakse leger, werd na de machtsovername van de communisten gevangengezet. De jonge Jaroslav groeide op in een gezin dat de prijs betaalde voor zijn loyaliteit aan het Westen. Hij mocht niet verder studeren en werkte aanvankelijk als slotenmaker.
Tijdens zijn militaire dienst rijpte zijn roeping tot het priesterschap. In 1965 begon hij aan de theologische opleiding in Litoměřice, en drie jaar later trad hij in bij de dominicanen, waar hij de naam Dominik aannam. In 1970 werd hij tot priester gewijd.
Zoals veel priesters in communistisch Tsjechoslowakije werd Duka al snel beperkt in zijn werk. In 1975 trok de staat zijn vergunning in, waarna hij als arbeider bij de Škoda-fabriek in Plzeň aan de slag ging. Tegelijk bleef hij actief in het ondergrondse kerkelijke netwerk: hij verzorgde catechese, leidde jonge dominicanen op en hield contact met buitenlandse confraters.
In 1981 werd hij gearresteerd en veroordeeld wegens “het belemmeren van staatscontrole over kerken”. Hij zat vijftien maanden vast in de gevangenis van Plzeň-Bory, waar hij onder anderen de dissident Václav Havel ontmoette, met wie hij later bevriend bleef. Duka leidde in 2012 de uitvaartmis van Havel in de Praagse Sint-Vituskathedraal.
Na de val van het communisme speelde Duka een zichtbare rol bij de heropbouw van het kerkelijk leven. In 1998 benoemde paus Johannes Paulus II hem tot bisschop van Hradec Králové. In 2010 werd hij door paus Benedictus XVI benoemd tot aartsbisschop van Praag, en twee jaar later werd hij kardinaal.
In die functies hield hij zich onder meer bezig met de teruggave van kerkelijke eigendommen die onder het communisme waren geconfisqueerd. Hij stond bekend als een conservatieve stem in maatschappelijke debatten. Zo sprak hij zich kritisch uit over immigratie en genderideologie, en bekritiseerde hij paus Franciscus vanwege diens gezinsexhortatie Amoris Laetitia, waarin de paus voorzichtige openheid bood om hertrouwd gescheiden mensen de communie uit te reiken. Duka’s directe stijl leverde hem zowel waardering als kritiek op, ook binnen de Kerk.
Kardinaal Duka bleef ook na zijn emeritaat in 2022 betrokken bij het publieke debat. Na de moord op de Amerikaanse conservatieve activist Charlie Kirk in september, ging kardinaal Duka nog voor in een requiemmis voor hem.
Zo bleef hij een publieke figuur in een sterk geseculariseerd land. Volgens de Tsjechische journalist Jakub Medek was Duka “zelfs na zijn pensioen een invloedrijk lid van de politieke en culturele elite, wiens mening gewicht had, ook buiten kerkelijke kring.”
De magister-generaal van de wereldwijde dominicanenorde, pater Gerard Francisco Timoner, prees hem om zijn moed en vasthoudendheid, en herdacht hem als iemand die “een sleutelrol speelde in het herstel van het dominicaanse leven in Tsjechië”.
