Eindredacteur
De mensheid mag niet te veel afhankelijk worden van technologie, waarschuwt het Vaticaan in een nieuw document. “Mensen staan bloot aan risico’s die we ons eerder niet konden voorstellen.”
“Cyborgs”, een “wereld overheerst door machines” en een “virtuele God”: het lijkt wel sciencefiction, maar deze termen zijn toch echt terug te vinden in het Vaticaanse document Quo vadis, humanitas?. De Internationale Theologische Commissie heeft de door paus Leo XIV goedgekeurde tekst op 4 maart gepubliceerd.
Quo vadis, humanitas? (‘Waar ga je heen, mensheid?’) spreekt zich uit tegen een samenleving die haar lot te veel in de handen van technologie legt. “Op dit punt in de 21ste eeuw wordt de menselijke familie geconfronteerd met vragen die zo radicaal zijn dat ze het bestaan van de mens zoals wij dat kennen bedreigen.”
“De uitbarsting van wetenschappelijke en technische ontwikkelingen gaat sneller dan ooit tevoren”, stelt het document. “Daarbij hoort een verantwoordelijkheidsgevoel dat even snel groeit.” Alleen op die manier kunnen we er zeker van zijn dat deze ontwikkelingen voor het welzijn van de mens gebruikt worden, “want mensen staan momenteel bloot aan risico’s die we ons eerder niet konden voorstellen”.
Specifiek wil het document een christelijk antwoord geven op twee filosofische stromingen: het trans- en het posthumanisme. Het transhumanisme stelt dat wetenschap en technologie ingezet moeten worden om de biologische grenzen van de mensheid op te rekken en zelfs ouderdom en sterfelijkheid te overwinnen. Volgens het posthumanisme is de mens als concept fluïde en zou hij met machines gecombineerd moeten kunnen worden.
“De dromen van trans- en posthumanisme zijn om de spanningen in het menselijk bestaan te overwinnen, maar zijn juist zelf ontmenselijkend”, aldus het document. Dat stelt er een religieuze kijk op de mens tegenover: het leven zou als een roeping gezien moeten worden. De mens mag zichzelf als een geschenk ontvangen, dat geschenk delen met anderen en God als de bron daarvan zien.
Quo vadis, humanitas? reageert verder op thema’s die voor de meeste mensen wat dichter bij huis zijn. Zo spreekt het zich uit tegen te grote afhankelijkheid van kunstmatige intelligentie (AI), bijvoorbeeld bij het overlaten van beslissingen over “medische zorg, leningen en hypotheken, rechtszaken en zelfs militaire operaties” aan AI.
Over AI en militair ingrijpen kwam een recent Brits onderzoek tot alarmerende conclusies. Wanneer AI-modellen in een gesimuleerde oorlogssituatie beslissingen moeten nemen, grijpen ze veel sneller dan een mens naar nucleaire wapens.
Ook cosmetische ontwikkelingen worden in de tekst onder de loep genomen. Het document waarschuwt voor “trends die een lichaam terugbrengen tot iets wat je naar wens kunt verbeteren en veranderen”.
Met name in het Westen ziet de commissie een “cultus van het lichaam”, die wordt gedragen door cosmetische ingrepen, hormoonbehandelingen en drugs. Daarbij staat “de wanhopige zoektocht naar het perfecte figuur, dat er altijd fit, jeugdig en mooi uit moet zien”.
Het document roept tot slot op om niet te vergeten dat Christus’ liefde “de waardigheid van ieder mens” onderstreept. Christenen moeten volgens de tekst vooral alert blijven op wat ontwikkelingen voor de minstbedeelden betekenen.
