Journalist
Kunstenaar Zeus Hoenderop woonde en werkte ooit in de Hasseltsekerk in Tilburg. 20 jaar later vormen beelden uit die tijd het vertrekpunt voor zijn film Ite missa est, over drie herbestemde Tilburgse kerken. Een documentaire over afscheid nemen, maar vooral over de menselijke behoefte ergens thuis te horen.
Tussen 2001 en 2003 was de Hasseltsekerk een culturele werkplaats waar ook een skatepark was gevestigd. Hoenderop woonde in de pastorie en had zijn atelier in de sacristie. “Als je twee jaar in zo’n kerk kunt wonen en werken, doet dat iets met je. We zijn allemaal op zoek naar betekenis en zingeving. Ik zocht een plek om te werken, maar ook een thuis en een gemeenschap. Dat kwam daar samen.”
In april 2003 moesten de kunstenaars de Hasseltsekerk verlaten. Drie maanden later verwoestte een brand het dak en de toren. “Natuurlijk was het onze plek niet. We wisten dat het tijdelijk was, maar op een gegeven moment wordt het wel je huis.”
De zoektocht naar een thuis en zingeving, ten diepste liefde, is vanaf al vroeg een rode lijn voor Hoenderop. Zijn moeder werd op vierjarige leeftijd wees en groeide op in een meisjesklooster, waar de zusters tot haar 21ste haar voogd waren.
Hoenderop zelf werd geboren in het opvanghuis Moederheil in Breda en verbleef daar als baby twee weken zonder zijn moeder, totdat zij hem terughaalde. “Dat resoneert ergens in mijn onbewuste door. Ik was natuurlijk ook ergens naar op zoek.”
In de verhalen die Hoenderop voor Ite missa est verzamelde, zag hij hoe sterk mensen zich met een kerkgebouw en de gemeenschap eromheen kunnen verbinden. Dat werd voor hem misschien wel het meest tastbaar bij de voormalige parochianen van de Sacramentskerk.
Hij nodigde hen uit aan een lange tafel op het braakliggende terrein waar hun inmiddels gesloopte kerk had gestaan. De tafel stond op de plek van het voormalige altaar. Soms liet hij zijn camera al draaien voordat hij een vraag stelde. “Je ziet ze om zich heen kijken. Het is alsof ze in gedachten weer terug zijn in de kerk. Die ontroering en dat gemis zijn heel voelbaar.”
Ook pastoor Harm Schilder, die een belangrijke rol speelt in de documentaire, moest in 2017 de Margaretha Maria Alacoquekerk achter zich laten. Volgens Hoenderop was Schilder voor sommigen te behoudend in zijn geloofsopvattingen en voor anderen juist te progressief.
‘De Mis is ten einde, maar tegelijkertijd worden de gelovigen de wereld ingezonden’
“Hij gaat de confrontatie niet uit de weg. Daarin herkennen we elkaar.” De twee raakten ruim twintig jaar geleden bevriend en bleven elkaar door de jaren heen volgen.
Tegenover deze verhalen van verlies plaatst Hoenderop de jonge katholieke vrouw Deveny Pfaff, die juist haar weg náár de Kerk heeft gevonden. Zij vertelt hoe het geloof haar antwoorden en richting geeft, maar ook traditie en het gevoel ergens bij te horen.
“De titel Ite missa est, de traditionele Latijnse slotwoorden van de Mis, verwijst naar die beweging. De Mis is ten einde, maar tegelijkertijd worden de gelovigen de wereld ingezonden. Het is: loslaten en opnieuw beginnen.”
Hij hoopt dat de documentaire uiteindelijk vooral laat zien hoeveel mensen, ondanks hun verschillende overtuigingen, met elkaar delen. “We verschillen niet zoveel van elkaar en lopen allemaal onze eigen weg. Uiteindelijk proberen we toch allemaal bij het licht en de liefde te komen.”
Ite missa est gaat donderdag 1 oktober in première in Tilburg. Op zaterdag 3 oktober volgt een vertoning in Bladel. Meer informatie is de te vinden op de website van Zeus Hoenderop.
Bekijk de trailer:
