Redacteur
Ook kinderen krijgen vroeg of laat te maken met de dood. Om dit thema bespreekbaar te maken is onlangs Tja! verschenen, een rouwboekje voor kinderen en ouders, geschreven en geïllustreerd door Thera Coppens. “Jezus wil een licht in de duisternis voor ons zijn. Kinderen mogen weten dat er Iemand is bij wie je thuis mag komen.”
“De dood is doodgewoon. Maar de dood is niet het einde.” Dat is de rode draad die tussen de regels van het kinderboek Tja! weerklinkt. Het boekje heeft als doel om kinderen en eventueel hun ouders of familieleden op een laagdrempelige manier te helpen bij het overlijden van een dierbare.
Het initiatief kwam tot stand vanuit Memento Sint Jozef, de rouwverwerkingsgroep van de Nicolaaskerk van de Martha en Mariaparochie in Baarn, vertelt permanent diaken Jan Nieuwenhuis. Samen met auteur Thera Coppens sloeg de groep de handen ineen voor het project. “We konden moeilijk boekjes vinden om kinderen te helpen bij rouwverwerking”, zegt hij.
“Daarom hebben we besloten om maar zelf een boek uit te geven. Soms zijn er bij kerkelijke uitvaarten kinderen aanwezig. Er zijn ook situaties waarbij kinderen op afstand worden gehouden. Maar kinderen mogen ook met de dood geconfronteerd worden. Het maakt deel uit van hun leven en ze mogen daar vragen bij hebben. Hier tracht dit boekje een antwoord op te geven.”
Via een lid van de rouwverwerkingsgroep kwam Nieuwenhuis in contact met Coppens, auteur van vele kinderboeken en zo’n veertig historische boeken voor volwassenen. Kort voordat de parochie Coppens benaderde, overleed haar man. “Ik had de hele begrafenis meegemaakt en had nog de beelden die zich daar afspeelden in mijn hoofd”, vertelt Coppens.
“Ik kon hier dus goed mee uit de voeten. Het was een troost voor mij om dit te doen.” Coppens zorgde ook voor de illustraties in het boek, toegankelijke beelden die ze met aquarelverf vervaardigde.
Tja! vertelt het verhaal van Pieter, een kind dat een zwarte kauw tegenkomt die veel weet over verlies en rouw. De vogel vliegt met Pieter en de andere kinderen mee, die stapsgewijs leren omgaan met verlies en rouw. De initiatiefnemers kozen ervoor om dieren in het verhaal te plaatsen, omdat kinderen daar makkelijk contact mee maken.
Coppens koos bewust voor de kauw, een vogel die in de mythologie vaak wordt gezien als een profetische vogel of een brenger van boodschappen. Maar de keuze kwam ook omdat in haar tuin talloze van deze vogels te vinden zijn, vertelt ze.
Ze omschrijft het boekje als een “realistisch sprookje waarmee kinderen in contact komen met de dood, een uitvaart en wat daarna komt”. “In tegenstelling tot dieren bewijst de mens zijn geliefde overledenen eer door een begrafenis met allerlei rituelen”, zegt zij. “Ze vormen een troost en het begin van berusting. Dat de overledene naar de hemel gaat, is een algemeen gevoel dat zowel bij gelovigen als ongelovigen kan passen.”
Toen Coppens jong was werden kinderen vaak buiten een overlijden gehouden, vertelt ze. “Je mocht niet in de kist kijken en zelfs niet bij een begrafenis zijn. Men vond dat te confronterend voor kinderen. Maar kinderen vinden het helemaal niet eng. Ze worden juist bang wanneer je geheimzinnig doet. Dit boekje kan daarom behulpzaam zijn om dit onderwerp bespreekbaar te maken.”
“Dit boekje is ook bedoeld om een gesprek op gang te brengen tussen ouders en kinderen”, vult diaken Nieuwenhuis aan. “Zodat de dood en het sterven niet worden weggestopt, maar bespreekbaar worden.”
De diaken heeft ook een persoonlijke ervaring op dit gebied. Een aantal jaar geleden overleed zijn moeder. Ze verbleef in een verzorgingstehuis, maar kon daar niet opgebaard worden. “Ze kwam dus bij ons thuis in een kist te liggen”, vertelt de diaken. “Ik had toentertijd twee kleinkinderen van vijf en zes jaar.
'De dood is niet het einde. Vanuit het geloof mag deze troost er zijn, omdat wij weten dat Jezus gestorven is aan het kruis, maar ook verrezen. Jezus wil een licht in de duisternis voor ons zijn'
In het begin vonden ze het allemaal een beetje spannend, ze zaten vanuit een hoekje te turen. Ze kenden mijn moeder goed en moesten over een drempel geholpen worden om even te gaan kijken. Uiteindelijk heeft een van de kinderen haar even aangeraakt. Daar gaat het om: neem de stap, betrek kinderen erbij.”
Wat is de kernboodschap van het rouwboekje? Nieuwenhuis noemt allereerst de “paasboodschap”. “De dood is niet het einde, het leven gaat door. Daar mag je op vertrouwen. Vanuit het geloof mag deze troost er zijn, omdat wij weten dat Jezus gestorven is aan het kruis, maar ook verrezen. Jezus wil een licht in de duisternis voor ons zijn. Kinderen mogen weten dat er Iemand is bij wie je thuis mag komen.”
Ook het thema loslaten komt in Tja! aan bod. “Wanneer de vogel merkt dat een van de kinderen haar overleden opa niet los kan laten, grijpt hij in”, zegt Coppens. “Hij voelt dat er nog te veel emotionele betrokkenheid is voor de overledene. Wat er dan gebeurt, wil ik niet verklappen, dat is een leuk moment aan het einde van het boekje. Het is ook de boodschap van de laatste illustratie: het leven gaat door.”
Tja! kan besteld worden via: mementogroep@nicolaasbaarn.nl. Zie ook theracoppens.nl voor meer informatie.
Dit artikel kwam tot stand met steun van het Instituut voor Huwelijk, Gezin en Opvoeding (IHGO). Zie ook kn.nl/gezin.
