In het St. Francis Hospital in Oeganda moeten artsen soms opereren bij zaklamplicht door stroomuitval. Een betrouwbaar zonne-energiesysteem kan het verschil maken tussen leven en dood. “Stroom is net zo belangrijk als een dokter of medicijnen.”

Op de achtergrond zoemt de ventilator even op. In de verte klinkt het geruis van verkeer. Joseph Nkurunziza zit achter zijn kantoorbureau in het oosten van Oeganda, waar hij directeur is van het St. Francis, een gemeenschapsziekenhuis dat al 28 jaar bestaat.

“We begonnen als een kleine kliniek voor hiv- en aidspatiënten, maar zijn uitgegroeid tot een volwaardig ziekenhuis met brede basiszorg en een missie die verder reikt dan gezondheid alleen”, vertelt hij. “We begeleiden moeders bij bevallingen, ondersteunen families bij het bereiken van economische zelfredzaamheid en willen de vicieuze cirkel van armoede en slechte gezondheid doorbreken.”

Maar die missie staat onder druk. Niet door gebrek aan kennis of inzet, maar door een onzichtbare vijand: stroomuitval.

‘Alles ligt stil’

“Ironisch genoeg ligt ons ziekenhuis vlak bij de rivier die stroom levert aan het hele land”, zegt Nkurunziza. “Toch valt bij ons de elektriciteit soms wel drie keer per week uit.” Vaak is het stroomrantsoenering, soms een kapotte transformator die de oorzaak is. “Je kunt je voorstellen welke impact dat heeft op de zorg in het ziekenhuis.”

Het St. Francis bedient vijf districten in de regio – een verzorgingsgebied van drie miljoen mensen. “Wij zijn er voor de allerarmsten. Sommigen reizen wel tachtig kilometer om hier te komen”, zegt Nkurunziza. En dan valt het licht uit, juist als de patiënt eindelijk binnen is. “Zonder stroom kun je geen echo maken, geen infuus aanleggen, geen zuurstof geven, niet opereren. Zelfs rapporten schrijven lukt niet. Alles ligt stil.”

Angela Frings, projectadviseur bij MIVA, was in oktober op bezoek in het St. Francis toen het weer raak was. “Het begon te regenen en meteen viel het licht uit. Pas dan besef je hoe vanzelfsprekend stroom voor ons is. Maar hier beslist het letterlijk over leven en dood.”

Vrezen het ergste

Nkurunziza schetst de keiharde werkelijkheid. “Bij stroomuitval ontstaat er paniek in het hele ziekenhuis”, zegt hij. “In de operatiekamer is het ronduit levensbedreigend. Je kunt niet zomaar stoppen als je midden in een bevalling of keizersnede zit.”

Het ziekenhuis beschikt over een noodgenerator, maar die is beperkt inzetbaar en slurpt brandstof. Soms rest er geen andere optie dan patiënten overbrengen naar andere ziekenhuizen. “Dat is iets wat je absoluut niet wilt meemaken”, zegt Nkurunziza. “Zeker niet als het om pasgeborenen of vrouwen in kritieke toestand gaat.”

In zulke omstandigheden kan stroomuitval fataal zijn. “We hebben in al die jaren gelukkig maar één leven verloren door stroomuitval. Maar elke keer dat het gebeurt, is het een beproeving. We vrezen dan het ergste voor onze patiënten.”

Een tweede kans

De verhalen zijn aangrijpend. Een moeder die veel bloed verloor na haar bevalling kon alleen worden gered met het licht van een zaklamp. Een andere vrouw verloor haar baby én haar baarmoeder omdat een spoedoperatie tijdens een langdurige stroomuitval niet kon doorgaan.

“Deze vrouw heeft haar kindje verloren, maar ook de kans om ooit nog een kindje te krijgen”, aldus Enock, operatieverpleegkundige bij het St. Francis, die deze situaties van dichtbij meemaakt. Enock kent het ziekenhuis van binnen en van buiten. Hij is niet zomaar een medewerker: als kind werd hij hier zelf behandeld voor hiv.

“Hij is letterlijk gered door dit ziekenhuis”, vertelt Nkurunziza. “Dat maakt hem extra betrokken. Hij werkt met compassie, met hart en ziel.” Frings ziet dat zijn verhaal mensen raakt. “Enock laat zien wat het betekent als je een tweede kans krijgt én hoe kwetsbaar die is als ze bedreigd wordt door zoiets banaals als stroom.”

‘Ze verliezen geld én hoop’

Zwangere vrouwen zijn extra kwetsbaar, maar ook andere groepen, zoals vrouwen met verzakkingen van bekkenorganen, hebben zwaar te lijden onder stroomuitval. Deze vrouwen sparen maandenlang om naar het ziekenhuis te kunnen komen. “Als er dan geen stroom is, moeten ze zonder behandeling terug. Dat is niet alleen een gemiste kans op genezing, maar ook een financiële ramp. Ze verliezen geld én hoop.”

De nationale stroomvoorziening in Oeganda is allesbehalve betrouwbaar. Tot voor kort was de levering in handen van een Zuid-Afrikaans bedrijf, maar na het beëindigen van deze concessie is het beheer teruggegeven aan de overheid.

In theorie zou dat een verbetering kunnen zijn, maar in de praktijk zorgen traagheid, gebrek aan onderhoud en inefficiëntie juist voor regelmatige stroomuitval – soms wel wekenlang achter elkaar.

De oplossing?

Voor het ziekenhuis betekent dit letterlijk in het donker zitten. “Het staatsbedrijf is log en ontoereikend”, zegt directeur Nkurunziza. “Daarom moeten wij als ziekenhuis zelf naar oplossingen zoeken.”

Die oplossing ziet hij in zonne-energie. “We hebben hier het perfecte klimaat voor zonnepanelen. Zo’n systeem maakt ons onafhankelijk van het wankele elektriciteitsnet en kan jarenlang levens redden.”

“Wij zijn gewend aan betrouwbare stroom en goede zorg”, voegt Frings daaraan toe. “Maar stel je eens voor dat je in het donker moet bevallen. Of dat je kind op de intensive care ligt en ineens alles uitvalt. Als wij iets kunnen doen om dat te voorkomen, dan moeten we dat doen.”

Thema van Jubeljaar

Frings ziet in dit project het thema van het Heilig Jaar terug. “Zonne-energie klinkt technisch, maar het gaat letterlijk om licht brengen. Licht in operatiekamers, licht in de nacht, maar ook licht als symbool van hoop.”

Nkurunziza sluit zich daarbij aan. “Internationale solidariteit betekent voor ons erkenning van ons werk en onze uitdagingen. Dat mensen buiten Oeganda begrijpen wat hier speelt en ons willen helpen, is ongelooflijk waardevol. Stroom is geen luxe. Het is noodzaak. En het redt levens. Zonder twijfel.”