“Wij smeken U, zegen deze Scheldestroom, verkeersweg voor de schepen. En ook onze parochie, aan deze stroom ontstaan.” Dit gebed zal op 17 augustus tijdens de Scheldewijding in Doel opnieuw klinken. Voor de onwetende toehoorder zijn het mooie woorden, maar voor de Doelenaar zijn ze pure kracht voor de bevochten ziel van het dorp.
Als tijdens de 49ste editie van de Scheldewijding diaken Herman Stroobandt het wijwater over de rivier zal sprenkelen, wordt het stroomafwaarts meegenomen naar de Noordzee. Stroomopwaarts ligt de haven van Antwerpen, die met haar expansiedrift al decennialang een bedreiging vormt voor het Oost-Vlaamse polderdorp Doel.
In de jaren zestig gaat op de bestuurlijke tekentafel de gum over Doel. Reden voor de gedwongen sloop: de uitbreiding van de haven van Antwerpen. Hierop volgt een periode van juridische procedures door lokale actiegroepen, waarbij bewoners lange tijd tussen hoop en vrees leven. De onzekerheid doet veel inwoners vertrekken. Wie blijft, gaat later alsnog weg door het vandalisme in het verlaten dorp.
Guido Van Goey, voorzitter van de kerkraad van Doel en medeorganisator van de jaarlijkse Scheldewijding, wijst op de harde feiten: “In 1998 woonden er nog 645 mensen in de dorpskern van Doel. Dit jaar zijn dat er nog 19.” De geboren Doelenaar vertrok zelf al in de jaren zeventig naar een dorp negen kilometer verderop. Zijn zussen bleven nog tot 2003 — vijf jaar nadat de Vlaamse overheid besloot dat Doel moest verdwijnen.
“Ook de mensen die vertrokken hadden liefde voor hun dorp en waren daar graag blijven wonen”, benadrukt Van Goey. “Maar door vandalisme is het hun onmogelijk gemaakt. De meeste mensen zijn met heel veel heimwee vertrokken uit Doel.”
In de jaren die volgen overspoelen toeristen het ‘spookdorp’ en moeten borden hen eraan herinneren dat Doel nog steeds bewoond is. YouTube-vloggers kiezen het dorp als decor voor hun filmpjes om likes mee te scoren. Het klooster van Doel, een laatste stukje trots, wordt in 2016 door vandalen in brand gestoken.
Deze brand vormt zowel een dieptepunt als een kantelpunt voor Doel. Met het vrijkomen van asbest bij de brand wordt de overheid geconfronteerd met het gevaar van leegstand. De teloorgang van het culturele erfgoed legt het falen van politieke besluitvorming genadeloos bloot.
De meeste mensen zijn met heel veel heimwee vertrokken uit Doel
Al die tijd, te midden van onzekerheid en strijd, is er de jaarlijkse Scheldewijding. Van Goey: “Vijftig jaar geleden is de Scheldewijding ontstaan omdat er toen ook al problemen waren in Doel. De pastoor heeft de wijding toen ingevoerd om de identiteit van de Doelse gemeenschap te beklemtonen. En het is altijd doorgegaan, deels om het behoud van Doel na te streven.”
De Scheldewijding heeft een cruciale rol gespeeld in het behoud van het dorp Doel. De wijding vormt al jaren zowel een vreedzaam protest tegen afbraak als een teken dat Doel ondanks alles nog leeft. Inmiddels is het voortbestaan van het dorp politiek veilig gesteld: de haven wordt gerenoveerd en met nieuwbouw worden de eerste stappen naar een nieuwe gemeenschap gezet.
Of de oude bewoners de kans zullen aangrijpen om terug te keren naar hun geliefde Doel betwijfelt Van Goey ten zeerste. “Veel van hen zijn inmiddels op leeftijd en hebben in hun nieuwe woonplaats hun plek gevonden. De hechte gemeenschap van toen is helemaal uit elkaar getrokken. Het zal niet meer worden zoals het was.”
Toch gloort er hoop voor Doel. De haven van Antwerpen heeft het dorp niet opgegeten, integendeel. Doel mag zich richten op een toekomst met perspectief. En de Schelde zal hier, zoals dat al eeuwenlang het geval is, een sleutelrol in blijven spelen.
De jaarlijkse Scheldewijding trekt dan ook nog altijd veel bekijks. “Ook al is de Scheldewijding nu iets minder spectaculair dan de laatste twintig jaar, er komen volgens de media nog altijd een hoop mensen op af”, vertelt Van Goey.
De vele deelnemers zijn er niet alleen vanwege de Doelse feesten die er de laatste jaren bij worden georganiseerd: “Op de dag van de wijding is de kerk van Doel open”, zegt Van Goey daarover. “Jaarlijks worden er zo’n vierhonderd kaarsjes in de kerk aangestoken. Dat is toch een teken dat mensen daar belang aan hechten en op zo’n dag ook graag in de kerk komen.”
Tijdens de wijding in 2022 sprak pastoor Patrick De Baets de wens uit dat de rivier gezegend zou worden met bedrijven die de rivier schoner maken. “Ik vind dat hele mooie woorden”, reageert Van Goey. “Of ze daar rekening mee hebben gehouden, de overheid en de bedrijven, dat weet ik niet. Het is te hopen dat de Schelde een bron van voorspoed zal zijn voor de mensen die er werken. En dat, zoals de pastoor ook zei, hierin rekening gehouden mag worden met het milieu.”
Op zondag 17 augustus vindt om 12.00 uur de Scheldewijding plaats op de oever in Doel. De plechtigheid wordt voorafgegaan door een gebedsdienst in de dorpskerk om 11.00 uur. Van daaruit vertrekt de processie naar de rivier, vergezeld van volksmuziek, een processiekruis, twee pauselijke vlaggen en het wijwater dat de stroom zal zegenen.
