Bisschop Ron van den Hout van Roermond heeft begrip voor gelovigen die zich aangetrokken voelen tot de traditionele liturgie, maar ziet geen toekomst in ‘afgescheiden splintergroepjes’. Dat schrijft hij naar aanleiding van het recente schisma rond de Priesterbroederschap Sint Pius X (FSSPX).
Op 1 juli werden in Écône (Zwitserland) vier bisschoppen gewijd zonder pauselijke toestemming. Een dag later volgde de door het Vaticaan aangekondigde excommunicatie van de gewijde bisschoppen en de betrokken priesters van de Piusbroederschap. Ook leken die zich formeel bij de beweging aansluiten, vallen volgens het kerkelijk recht onder de excommunicatie.
Van den Hout noemt de beslissing “duidelijk en ook hard”. “Kerkscheuring is niet meer het ‘voorrecht’ van de Gereformeerden”, schrijft de bisschop in een persoonlijke beschouwing.
Hoewel hij zelf niet betrokken is bij de FSSPX en niemand uit de beweging persoonlijk kent, houdt de kwestie hem bezig, vooral vanwege de discussie over liturgie. De bisschop schrijft dat hij in de afgelopen jaren meerdere keren een traditionele Latijnse Mis heeft bijgewoond, onder meer in zijn eigen bisdom, maar ook in ’s-Hertogenbosch, Joure, Wenen en Münster.
“Het heeft mij nooit bijzonder aangesproken, maar ik zie natuurlijk wel de devotie van de gelovigen en ik zie ook de gezinnen en jonge mensen”, aldus Van den Hout.
Aanleiding voor zijn overwegingen was onder meer een interview met een jonge filosofiestudent die in de Sint-Willibrorduskerk in Utrecht, waar de oude liturgie wordt gevierd, het katholieke geloof ontdekte. De student stelde dat in veel hedendaagse liturgie niet langer God, maar de mens centraal staat.
Van den Hout zegt dat hij deze ervaring “enigszins kan plaatsen”. Door de liturgische vernieuwingen na het Tweede Vaticaans Concilie (1962-1965), zoals het vieren met het gezicht naar de kerkgangers en het gebruik van de volkstaal, verschoof volgens hem de nadruk van persoonlijk gebed naar het samen vieren als geloofsgemeenschap.
‘De vernieuwingen van het Tweede Vaticaans Concilie zijn er niet voor niks gekomen’
De bisschop erkent dat er na het concilie ook liturgische experimenten zijn geweest waarbij “het inderdaad soms leek alsof het meer om de mens ging dan om God”. Dat was volgens hem niet de bedoeling van het concilie, maar heeft “hier en daar wel zo uitgepakt”. “In de huidige manier van vieren zullen we opnieuw moeten ontdekken dat het in de liturgie op eerste plaats gaat om God en om onze relatie met Hem.”
Tegelijkertijd benadrukt Van den Hout dat de vernieuwingen van het Tweede Vaticaans Concilie volgens hem noodzakelijk waren. De FSSPX verzet zich stevig tegen verschillende besluiten van het concilie, onder meer op het gebied van liturgie, godsdienstvrijheid, oecumene en de samenwerking tussen de paus en bisschoppen.
Volgens Van den Hout is de aantrekkingskracht van traditionele liturgie deels te begrijpen. “Veel gelovigen kennen hun eigen geloof onvoldoende en kunnen het vaak niet goed verwoorden. Wat zou je als nieuwe katholiek daar dan kunnen beleven en leren?” Toch kiest hij niet voor de weg van afscheiding.
“Ofschoon ik de waarnemingen van de nieuwe gelovige uit het interview kan begrijpen, blijf ik trouw aan de rooms-katholieke Kerk en de paus”, schrijft hij. “De vernieuwingen van het Tweede Vaticaans Concilie zijn er niet voor niks gekomen. Zoals dat met meer concilies in de geschiedenis van de Kerk is gegaan, duurt het altijd enige tijd om de betekenis ervan goed te kunnen interpreteren.”
Van den Hout zegt geen toekomst te zien in afgescheiden groepen. “Ik blijf staan in de brede volkskerk (die in ons land weliswaar ingekrompen is, maar niet verdwenen) en probeer zo het juiste midden te houden tussen traditie en vernieuwing.”
Hij vreest dat de FSSPX door haar afstand tot Rome en haar principiële opstelling steeds verder geïsoleerd raakt. “Ik ben bang dat de Priesterbroederschap H. Pius X het contact met de wereld helemaal verliest, zich in eigen gelijk vastbijt en door een principiële opstelling verder geïsoleerd raakt van de werkelijkheid.”
Lees het volledige statement van de bisschop op de website van bisdom Roermond.
