De Spaanse regering stelt een register verplicht met de namen van medisch personeel dat op grond van gewetensbezwaren niet mee wil werken aan een abortus. Moeten artsen vrezen voor een zwarte lijst?
In december gaf de Spaanse Gezondheidsraad groen licht voor een protocol om de toegang tot abortus in het hele land te waarborgen. Tegelijkertijd moet het protocol ook het recht op gewetensbezwaren van medisch personeel garanderen. Het protocol bepaalt dat er een lijst wordt gemaakt van medisch personeel dat geheel of gedeeltelijk weigert mee te werken aan een abortus.
Alle Spaanse autonome regio’s zijn wettelijk verplicht om de lijst of het register aan te leggen. De verplichting werd in 2023 in de Spaanse abortuswet opgenomen, op basis van een voorstel van de sociaaldemocraten van de PSOE.
Met dit register zouden zorginstellingen diensten, zoals de inzet van personeel, beter kunnen plannen, zodat vrouwen toegang hebben tot abortus zonder dat dit botst met het recht van artsen op gewetensbezwaren. Maar, aldus de regering, het respecteren van dergelijke gewetensbezwaren “mag nooit een obstakel vormen voor de gezondheidszorg van vrouwen”.
Daarom is een dergelijke lijst dus noodzakelijk, meent de Spaanse overheid. Volgens de regering is het register niet openbaar
Vier autonome regio’s, waaronder Madrid, hebben (bewust) nog niet voldaan aan de verplichting. Regiopresident Isabel Ayuso van de conservatieve Partido Popular (PP) reageerde vorige week afwijzend op het protocol waar premier Pedro Sánchez op aanstuurt. Zij omschrijft het register als “een zwarte lijst” en noemt het ongrondwettelijk.
In artikel 16 van de Spaanse Grondwet is het recht op vrijheid van overtuiging verankerd. Dit beschermt mensen onder meer tegen dwang om hun persoonlijke ideeën, religie of geloofsovertuigingen bekend te maken. Op basis hiervan zouden zorgprofessionals die bijvoorbeeld gewetensbezwaren hebben bij een abortus, niet verplicht mogen worden hun overtuiging openbaar te maken.
Sánchez dreigt op zijn beurt met juridische stappen tegen de autonome regio. De premier is ook van plan om het recht op abortus op te nemen in de grondwet. De vraag is echter of hij hier een meerderheid voor kan smeden. Voor een grondwetswijziging is een drie-vijfde meerderheid in het parlement nodig.
Naast de PSOE scharen vrijwel alle linkse, progressieve partijen zich achter het plan. Daarnaast zijn organisaties als de Federatie voor Gezinsplanning en de grootste Spaanse vakbond CCOO voorstander van een dergelijk register.
Opvallend is dat Alberto Núñez Feijóo, leider van dezelfde partij (PP) als Ayuso in het parlement, haar standpunt niet lijkt te steunen. “Ik zal altijd garanderen dat elke vrouw die kiest voor een abortus dit kan doen met de best mogelijke medische en psychologische zorg, in overeenstemming met de wet”, liet hij in een reactie op X weten.
Feijóo staat bekend als een felle tegenstander van Sánchez. In tegenstelling tot Ayuso pleit hij voor een register van artsen die wél bereid zijn om een abortus uit te voeren. “Mocht ik regeren, dan zal de lijst het tegenovergestelde zijn. Het is belangrijk voor een vrouw om te weten welke gynaecologen en verloskundigen voor haar beschikbaar zijn”, zei hij in een interview op tv-zender Antena 3.
Organisaties zoals de Beroepsvereniging van Madrileense Artsen spreken hun afkeuring uit. Het register zou fundamentele rechten schenden en de vrijheid van geweten van zorgprofessionals aantasten.
Ook de Vereniging voor de Verdediging van het Recht op Gewetensbezwaren keert zich tegen het plan. Niemand moet verplicht worden zijn of haar gewetensbezwaren kenbaar te maken, benadrukt de organisatie. Ze vrezen dat het register een “zwarte lijst” kan worden, waarmee artsen professioneel worden gestigmatiseerd of uitgesloten.
En last but not least: ook de Spaanse bisschoppen zijn tegen. Zij lieten zich in 2022 al uit over de kwestie. Een dergelijk register gaat volgens de Kerk in tegen het “recht van iedere burger om niet gedwongen te worden zijn of haar eigen religieuze of ideologische overtuigingen kenbaar te maken”.
Het aantal abortussen neemt toe in Spanje. Volgens de meest recente gegevens van het Ministerie van Volksgezondheid uit 2023 is het aantal abortussen met 4,8 procent gestegen ten opzichte van het voorgaande jaar. Sinds 2014 is er sprake van een stijging van 8,7 procent.
Abortus is in Spanje toegestaan tot de veertiende week van de zwangerschap en kan worden verlengd tot 22 weken wanneer er sprake is van gezondheidsrisico’s voor vrouwen of ernstige afwijkingen van het ongeboren kind. Sinds 2023 mogen 16-jarigen abortus ondergaan zonder toestemming van de ouders.
Als de regering van Sánchez erin slaagt abortus in de grondwet op te nemen, zou Spanje na Frankrijk het tweede land ter wereld zijn met zo’n regeling.
