Het Ziekenapostolaat, bedoeld om zieke of oudere gelovigen meer bij de Kerk te betrekken, bestaat honderd jaar. Wat heeft dit initiatief zieke gelovigen tegenwoordig nog te bieden? “Zieken zijn met hun gebed een krachtbron voor de hele Kerk.”
Meer dan een initiatief is het Ziekenapostolaat “een geestelijke gemeenschap waar mensen zich bij aan kunnen sluiten”, zegt pastoor Floris Bunschoten. Sinds het jaar 2020 is de plebaan van de Haarlemse Bavokathedraal voorzitter van het Ziekenapostolaat Nederland.
Hij vat het doel van het Ziekenapostolaat in een paar zinnen samen. “Mensen in een situatie van ziekte, van handicap, van gebrek of lichamelijke gebreken kunnen in verbondenheid kracht ontvangen, maar ook de Kerk sterken met hun gebed.”
Het was 1 november 1925 toen de Bloemendaalse pastoor Laurentius Jacobus Willenborg (1876-1945) het Ziekenapostolaat oprichtte. Hierna verspreidde het zich als een olievlek over Nederland. In de jaren zestig en zeventig groeide het zelfs uit tot ongekende proporties.
Later kreeg het initiatief ook voet aan de grond in het buitenland, wat Nederland tot gidsland maakte. In 1934 verleende paus Pius XI het Ziekenapostolaat Nederland zelfs de eretitel Prima Primaria, waarmee het werd beschouwd als eerste en enige van alle ziekenapostolaten over de hele wereld.
Door het fenomeen van de ontkerkelijking liep echter ook het lidmaatschap van het Ziekenapostolaat terug. Dat is niet alleen cijfermatig een drama: volgens Bunschoten is daarmee ook het besef afgenomen van de kansen die het apostolaat biedt aan zieke gelovigen.
Wat zijn deze kansen?
“Door een ziekte word je beperkt en kun je minder, zou je in eerste instantie denken. Maar de geestkracht is er niet minder om. Mensen die zich vanuit hun ziekbed, hun rolstoel of de situatie waarin ze zich bevinden met een gebed tot God richten, staan heel dicht bij Hem. We geloven dat God heel graag hun gebeden verhoort en ze ten goede aanwendt voor de Kerk, maar ook voor de hele wereld.
“Er zijn bijvoorbeeld zieken die hun moeilijkheden aan God hebben aangeboden voor een bepaalde intentie. Denk aan de intentie om mensen naar God te brengen, die van vrede in de wereld, of de verspreiding van het geloof. Wij katholieken zijn ervan overtuigd dat deze verborgen gebeden een enorme kracht hebben.”
Hoe kunnen zieken dit doen wanneer zij zich bij dit apostolaat aansluiten?
“Zij kunnen dit afzonderlijk doen, maar ook samen met andere zieke of gezonde gelovigen. Denk aan een bedevaart of een speciale dag waarbij zij naar de kerk komen om aan een feestelijke plechtigheid deel te nemen. Zij krijgen zo een onzichtbare maar belangrijke taak in hun eigen leven.”
Kan de deelname aan dit apostolaat, zeker wanneer iemand verkeert in een situatie van uitzichtloos lijden, een invulling geven aan dat lijden?
“Dat is iets wat het Ziekenapostolaat heel graag met liefde wil onderstrepen. Lijden is iets wat je verbindt met Jezus Christus. Je kunt dat aanbieden in vereniging met Hem. Jij bent kostbaar, jouw leven is ten alle tijden kostbaar en een groot geschenk. Daarom noemt het Ziekenapostolaat zich eigenlijk niet een apostolaat voor de zieken, maar van de zieken. Zij zijn een geschenk voor de Kerk.”
Mensen die zich vanuit hun ziekbed of rolstoel met een gebed tot God richten, staan heel dicht bij Hem
Herkent u dit in uw dagelijks werk als pastoor?
“Ik heb vaak in mijn priesterleven meegemaakt dat een zieke of stervende door zijn of haar verbondenheid met God een enorme blijdschap kon ervaren in die moeilijke situatie. Dat heeft me altijd erg getroffen. Zelfs naar het sterven toe kunnen mensen een zeer bijzondere nabijheid van God ervaren en vreugde uitstralen.
“Ik heb ook meegemaakt dat zieken echt uitkeken naar de ziekenzalving. De menselijke geest is enorm sterk, evenals de wijze waarop God helpt. In een ziekenkamer kan je echt de aanwezigheid van God bespeuren.”
Is er nog plek voor een Ziekenapostolaat in de wereld waarin wij leven? De medische vooruitgang zou net zo goed verlichting kunnen brengen aan een zieke die niet in God gelooft, zou je kunnen denken.
“Niemand wil ziek of ouder worden, maar het overkomt ons allemaal. Omgaan met het lichamelijke en geestelijke verval roept vragen op over de zin van het leven, over het waarom van wat ons overkomt en waar God is in die situatie. Niet alleen bij de zieke of oudere, maar ook bij zijn of haar partner, de kinderen, het gezin, de buren en de vrienden, het werk en de sport, de school en de parochie.
“Een zieke of oudere leeft niet op zichzelf maar in verbondenheid met anderen. In onze moderne samenleving mogen wij genieten van een steeds hogere medische standaard, die steeds weer een nieuwe pil of therapie heeft, en daarmee het antwoord naar de vraag om zingeving lijkt te geven. Daarin lijkt voor een ziekenapostolaat inderdaad geen plek.
“Maar in een steeds meer ontwikkelde technische-medische wereld worden de vragen over het leven niet minder maar juist meer. Wat is het leven? Hoe ga ik om als het leven niet past bij mijn persoonlijke of de maatschappelijke verwachtingen?”
Is er nog toekomst voor het ziekenapostolaat?
“Mensen blijven mensen. Juist daarom is er een toekomst voor het Ziekenapostolaat. Niet vanwege de vraag wat de arts voor mij doet of wat de priester voor mij betekent. Maar vanwege de vraag: wat kan ik als zieke mijzelf en andere mensen bieden? Wat kan ik bieden aan de Kerk en aan de wereld? Er is niets mooiers dan een zieke of oudere die bidt tot de God die zieken genas, mensen aan de rand midden in het centrum zette en altijd van ieder mens houdt.”
Wat kunnen parochies doen om hun zieke gelovigen niet uit het oog te verliezen?
“Het zou mooi zijn als gelovigen en parochianen meer oog zouden hebben voor wat zij voor een zieke kunnen betekenen. Denk bijvoorbeeld aan bezoek of steun. Het is niet alleen de taak van priesters, maar van alle gelovigen. De laatste jaren hebben wij vooral via het radioprogramma Vonken van Hoop op Radio Maria, dat onze moderator en geestelijke leidsman Eric van Teijlingen verzorgt, geprobeerd om mensen te bereiken met ons verhaal.”
| Waar blijft die straat voor pastoor Willenborg? Laurentius Jacobus Willenborg (1876-1945) werd in 1917 bouwpastoor van de parochie Allerheiligste Drie-eenheid in Bloemendaal. Vanuit zijn sterke eucharistische devotie richtte hij als seminarist het Eucharistisch Verbond op. Een pelgrimage naar Ars en zijn verering van de heilige Liduina van Schiedam inspireerden hem tot een pastoraat waarin lijden en gebed centraal stonden. In 1925 organiseerde hij in Bloemendaal een driedaagse bijeenkomst voor zieken waaraan 124 zieken en ouderen deelnamen. Dit leidde tot de oprichting van het Ziekenapostolaat op 1 november 1925, met steun van de toenmalige bisschop Callier en zuster Cassandra van de Bloemendaalse wijkverpleging. Ondanks zijn werk is pastoor Willenborg in de vergetelheid geraakt. Bunschoten vindt het hoog tijd dat daar verandering in komt. “Vanwege de rijke geschiedenis van het Ziekenapostolaat en de ongekende visie van Willenborg verdient hij eigenlijk een eigen straat in Bloemendaal”, aldus Bunschoten. |
De rechthebbenden van de foto’s bij dit artikel konden niet achterhaald worden. Indien u rechthebbende bent, vragen wij u contact op te nemen via [email protected]
