Vocht, schimmel en onvoldoende verwarming: de zusters birgittinessen in de Abdij Maria Hart in Weert wonen al tijden in een ongezonde leefomgeving. Adviseur Bart Maes, die al jaren rondleidingen geeft in het klooster en betrokken is bij het onderhoud, luidt daarom de noodklok.
De directe aanleiding is dat alle acht zusters momenteel ziek in bed liggen, maar volgens Maes ligt de oorzaak dieper en vraagt het klooster al langer om ingrijpende renovatie. “Er is veel meer aan de hand dan alleen kou”, zegt hij.
“Doordat er nauwelijks wordt verwarmd, ontstaan vochtproblemen en schimmelvorming, juist in de privévertrekken zoals de slaapkamers. Dat levert een ongezonde leefomgeving op.”
Volgens hem is het niet vreemd dat dit gevolgen heeft voor de gezondheid. “Als je langdurig in zo’n omgeving woont, helpt dat niet om mensen gezond te houden.”
De zusters leven zelfvoorzienend en vanuit een gelofte van armoede. “Ze doen ontzettend veel zelf en hebben nooit subsidies aangevraagd voor onderhoud”, vertelt Maes. “De laatste jaren schrijven ze bovendien verliezen.”
Dat hangt samen met de exploitatie van het gastenverblijf. “In de wintermaanden is de bed-en-breakfast gesloten, omdat de energierekening simpelweg te hoog is. Daardoor missen ze inkomsten voor onderhoud. Het is een klassiek kip-of-eiverhaal.”
In 2006 werd de abdij nog uitgebreid gerestaureerd, maar volgens Maes zouden met de kennis van nu andere keuzes zijn gemaakt. “Met de huidige energieprijzen zie je dat het gebouw niet toekomstbestendig is.”
Uit een recent opgesteld rapport blijkt dat vooral verduurzaming noodzakelijk is. “Ongeveer een derde van de warmte gaat verloren via het dak. Als je daar ingrijpt, haal je de grootste besparing.” De kosten voor onderhoud en verduurzaming lopen in de tonnen, terwijl ook herstel van kloostermuren noodzakelijk is.
De situatie raakt volgens Maes aan de kern van het kloosterleven. “De missie van de zusters is gastvrijheid. Maar als je in de winter dicht moet omdat je het gebouw niet kunt verwarmen, staat die missie onder druk.”
De abdij is bovendien het laatste klooster van Weert en heeft een grote cultuurhistorische betekenis. “Het is een rijksmonument, verbonden met de geschiedenis van de graven van Horne en een belangrijke toeristische trekpleister in de binnenstad.”
De recente berichtgeving over de zieke zusters heeft veel losgemaakt. “De reacties zijn overweldigend”, zegt Maes.
“Mensen brengen kippensoep, elektrische kacheltjes en verwarmde dekbedden. Serviceclubs en bedrijven bieden hulp aan. De Weertenaren zorgen voor hun zusters, en dat al sinds 1843.” Tegelijk benadrukt hij dat noodhulp geen structurele oplossing is. “Dat is hartverwarmend, maar de basis moet op orde komen.”
Volgens Maes ligt daar ook een verantwoordelijkheid voor de overheid. “Kerken in Weert krijgen jaarlijks een onderhoudsbijdrage. De zusters niet. Dat vind ik moeilijk uit te leggen.”
Gesprekken met burgemeester en wethouder lopen, maar concrete toezeggingen zijn er nog niet. “Het kan niet zo zijn dat jonge vrouwen anno nu in zulke omstandigheden wonen. Dat vraagt om gezamenlijke verantwoordelijkheid.”
