Slachtoffers van seksueel misbruik binnen de katholieke Kerk waarschuwen dat machtsmisbruik, stilzwijgen en vergeldingsacties nog altijd bestaan. Dat blijkt uit het tweede jaarverslag van de Pauselijke Commissie voor de Bescherming van Minderjarigen, dat op 16 oktober in het Vaticaan is gepresenteerd.
Het rapport, waarin de commissie uitgebreid gebruikmaakte van inbreng van slachtoffers, bevat een hoofdstuk met ruim twintig punten van zorg. Slachtoffers signaleren onder meer dat kerkelijke leiders nog te weinig verantwoordelijkheid nemen, hervormingen tegenwerken en klokkenluiders vaak te maken krijgen met represailles of uitsluiting. Ook blijven sommige daders hun ambt uitoefenen, en is er volgens de commissie meer behoefte aan een “volwassen benadering van genoegdoening”.
De slachtoffers vragen niet in de eerste plaats om financiële compensatie, maar om erkenning van het aangedane leed, oprechte excuses en concrete maatregelen om nieuw misbruik te voorkomen. “In veel gevallen”, zo stelt het rapport, “heeft de Kerk gereageerd met loze schikkingen, symbolische gebaren en een weigering om werkelijk in dialoog te gaan met slachtoffers.”
Volgens het rapport moeten kerkelijke gezagsdragers beseffen dat niemand “te belangrijk is om ter verantwoording te worden geroepen”. De Kerk mag zich dan zien als een centraal instrument in Gods plan, “maar dat is geen vrijbrief voor straffeloosheid. Het oordeel begint in het huis van God,” aldus de commissie.
Het 103 pagina’s tellende verslag, geschreven onder voorzitterschap van aartsbisschop Thibault Verny van Chambéry (Frankrijk), biedt een breed overzicht van de huidige stand van zaken binnen de Kerk wat betreft beleid rond bescherming van minderjarigen. De commissie onderzocht onder meer bisschoppenconferenties, religieuze ordes en de lekenbeweging Focolare.
Zes thema’s vragen volgens de commissie bijzondere aandacht: veilige ruimtes voor luisteren en zorg, betere communicatie (waaronder excuses), geestelijke en psychologische begeleiding, financiële steun op maat, sancties en institutionele hervormingen, en meer lokale initiatieven voor bescherming. Deze thema’s moeten verder worden uitgewerkt tot praktische richtlijnen, aangepast aan de culturele context van elk land.
De commissie wijst erop dat er nog altijd nieuwe gevallen van misbruik worden gemeld, onder meer binnen religieuze ordes en congregaties. In sommige regio’s komen ook meldingen voor van seksueel misbruik van vrouwelijke religieuzen door priesters, soms met gedwongen abortussen tot gevolg. Zulke zaken worden volgens het rapport “te vaak genegeerd of onderdrukt door hogere kerkelijke autoriteiten”.
Daarnaast wijst de commissie op culturele en sociale factoren die misbruik verergeren. In delen van Afrika en Azië zouden patriarchale structuren en zwijgculturen vrouwen en meisjes belemmeren om misbruik te melden.
Een nieuw en concreet voorstel in het rapport is de oprichting van onafhankelijke toezichtmechanismen en externe audits van kerkelijke procedures. Volgens de commissie ontbreekt het wereldwijd nog te vaak aan externe controle, waardoor slachtoffers geen vertrouwen hebben in kerkelijke onderzoeken.
Ook pleit het rapport voor meer samenwerking met burgerlijke autoriteiten, en voor een consequente communicatie wanneer bisschoppen of priesters worden ontslagen of afgezet wegens nalatigheid of misbruik.
Het rapport signaleert ook positieve voorbeelden. De Focolarebeweging krijgt lof voor de oprichting van een onafhankelijke centrale commissie die misbruikzaken behandelt en richtlijnen opstelde voor financiële en geestelijke steun aan slachtoffers – een unicum onder lekenbewegingen.
Aartsbisschop Verny schrijft in het voorwoord dat het rapport moet dienen “als kompas en kroniek tijdens de wereldwijde pelgrimstocht van de Kerk naar echte verantwoording”. De uitdaging, aldus Verny, ligt niet alleen in regels en structuren, maar in een “bekering van harten”.
