Katholieke priesters kunnen voortaan een Mis opdragen ‘voor de zorg voor de schepping’. Het Vaticaan heeft namelijk aangekondigd dat er een nieuwe reeks gebeden en bijbellezingen aan het Romeins Missaal wordt toegevoegd, het liturgisch boek voor het vieren van de Mis.
Het nieuwe misformulier – een specifieke set gebeden en lezingen – wordt toegevoegd onder de rubriek ‘maatschappelijke noden’.
Deze gebeden zijn een goed tegengif tegen een oppervlakkige lezing van Laudato si’
Het huidige missaal werd goedgekeurd door paus Johannes Paulus II in 2000. Daarin staan al 17 maatschappelijke noden waarvoor Missen en gebeden kunnen worden opgedragen. Voorbeelden zijn: ‘voor het land of de staat’, ‘na de oogst’, ‘voor vluchtelingen en ballingen’ en ‘ten tijde van een aardbeving’. Daarnaast bevat het missaal twintig specifieke noden voor de Kerk en twaalf voor andere omstandigheden.
Paus Leo XIV zal het nieuwe misformulier voor het eerst gebruiken op 9 juli. Hij viert dan een besloten Mis met het personeel van het ecologische project Borgo Laudato Si’. Dit is een opleidingscentrum voor integrale ecologie, gelegen in de tuinen van Castel Gandolfo. Die pauselijke villa is de traditionele zomerresidentie van de pausen.
De ontwikkeling van dit misformulier begon tijdens het pontificaat van paus Franciscus. Het was een antwoord op verzoeken om een liturgische manier te vinden om de boodschap van de encycliek Laudato si’ te vieren. Dat zei kardinaal Michael Czerny, prefect van het Dicasterie voor de Bevordering van Integrale Menselijke Ontwikkeling bij de presentatie van het nieuwe formulier op 3 juli.
Volgens aartsbisschop Vittorio Francesco Viola, secretaris van het Dicasterie voor de Goddelijke Eredienst, zijn de echte auteurs van deze tekst de Heilige Schrift, de kerkvaders en Laudato si’.
Hij legde uit dat de nieuwe Mis enkele hoofdthema’s van Laudato si’ opneemt en omzet in gebedsvorm. Dat gebeurt binnen het theologisch kader dat de encycliek opnieuw onder de aandacht brengt. Aartsbisschop Viola noemde de gebeden “een goed tegengif tegen een oppervlakkige lezing van Laudato si’”. Volgens hem bestaat het risico dat mensen de encycliek zien als een louter ecologisch manifest, terwijl de tekst juist een diepe en brede visie op integrale ecologie biedt.
De Mis begint met een intrede-antifoon uit Psalm 19: “De hemel verkondigt Gods majesteit, het uitspansel toont het werk van zijn handen.” Het openingsgebed (de collecta) vraagt God om ons ontvankelijk te maken voor de adem van zijn Geest. Zo kunnen we liefdevol zorg dragen voor zijn schepping.
Het gebed na de communie vraagt om een diepere verbondenheid met God. We bidden dat we, in afwachting van de nieuwe hemel en de nieuwe aarde, leren leven in harmonie met alle schepselen. De voorgestelde bijbellezingen zijn onder andere Wijsheid 13,1-9, Kolossenzen 1,15-20, en fragmenten uit Matteüs waarin Jezus een storm kalmeert en oproept tot vertrouwen in Gods voorzienigheid. Hij verwijst daarbij naar de lelies van het veld en de vogels in de lucht.
In het decreet van 8 juni waarin het nieuwe formulier werd goedgekeurd, schreef kardinaal Arthur Roche: “Het is duidelijk dat de schepping ernstig wordt bedreigd. Dat komt door onverantwoord gebruik en misbruik van de gaven die God aan onze zorg heeft toevertrouwd.”
Daarom vond men het gepast om een nieuwe Mis op te nemen, gericht op de zorg voor de schepping.
Toch is deze Mis geen uiting van zorg alleen, benadrukte kardinaal Czerny op 3 juli. “Deze Mis is een bron van vreugde. Ze vergroot onze dankbaarheid, versterkt ons geloof en nodigt ons uit om met liefde en zorg te reageren. Dat doen we met verwondering, eerbied en verantwoordelijkheid.”
Het nieuwe formulier roept ons op om trouwe beheerders te zijn van wat God ons heeft toevertrouwd. Niet alleen in onze dagelijkse keuzes en het overheidsbeleid, maar ook in ons gebed, onze eredienst en onze manier van leven in de wereld.
