“De wereld wordt niet gered door geweld, veroordeling of uitsluiting, maar door begrip, vergeving en gastvrijheid.” Dat zei paus Leo XIV op nieuwjaarsdag tijdens de Mis op het hoogfeest van Maria, Moeder van God, en in zijn Angelustoespraak op het Sint-Pietersplein.
Aan het begin van het nieuwe jaar riep hij christenen op mee te werken aan een tijdperk van vrede en vriendschap tussen alle volkeren. De paus sprak in de Sint-Pietersbasiliek tijdens de viering van Wereldvrededag, die dit jaar voor de 59ste keer werd gehouden.
In zijn homilie stond hij uitgebreid stil bij het Bijbelse beeld van Gods zegen uit het boek Numeri: een zegen waarin God zijn gelaat naar de mens toewendt en vrede schenkt. Die zegen, aldus Leo, herinnert eraan dat iedere dag het begin kan zijn van een nieuw leven, gedragen door Gods barmhartigheid en door de menselijke vrijheid om daarop te antwoorden.
Leo XIV verwees naar het volk Israël, dat na jaren van slavernij in Egypte door God werd bevrijd. Hoewel de tocht door de woestijn gepaard ging met verlies van zekerheid en comfort, bracht zij volgens de paus iets wezenlijks terug: vrijheid. Die vrijheid kreeg vorm in een open weg naar de toekomst, in de gave van de wet en in de belofte van een land waar mensen zonder ketenen konden leven.
“Kortom: het was een wedergeboorte.” Die ervaring is volgens de paus ook richtinggevend voor het heden. Het nieuwe jaar kan worden gezien als een open weg, waarop mensen door Gods genade mogen voortgaan als vrije mensen, vergeven en geroepen om zelf vergeving te schenken. Niet angst of berekening, maar vertrouwen in Gods nabijheid moet daarbij leidend zijn.
Centraal in de viering stond het mysterie van Maria’s goddelijk moederschap. Door haar instemming met Gods wil, zo zei de paus, kreeg Gods barmhartigheid een menselijk gezicht: dat van Jezus Christus. In de geboorte van Jezus toont God zich volgens Leo XIV “ongewapend en ontwapenend”, zo weerloos als een pasgeboren kind in een kribbe.
Die manier van handelen staat volgens de paus haaks op menselijke machtslogica. “De wereld wordt niet gered door zwaarden te slijpen of door anderen uit te sluiten, maar door een voortdurende inzet voor begrip, bevrijding en het verwelkomen van ieder mens. Maria belichaamt die houding, doordat zij haar leven zonder voorbehoud wijdde aan haar Zoon en Hem uiteindelijk aan de wereld teruggaf.”
Leo XIV verwees daarbij naar kerkvader Augustinus, die sprak over de radicale nederigheid van God: de Schepper die mens werd, honger leed en kwetsbaar was, om mensen te bevrijden. Ook citeerde hij paus Johannes Paulus II, die aan het einde van het Jubeljaar 2000 opriep om de eenvoud en armoede van Bethlehem te laten uitmonden in een nieuwe missionaire inzet.
Na de Mis sprak de paus vanaf het raam van het Apostolisch Paleis het Angelusgebed uit. Daarin onderstreepte hij opnieuw dat vrede geen vanzelfsprekendheid is, maar een opdracht. “Zonder verlangen naar het goede heeft het geen zin de kalender om te slaan en nieuwe plannen te maken.”
Het bijna afgesloten Jubeljaar van de Hoop heeft volgens Leo XIV laten zien hoe hoop concreet kan worden: door bekering van hart, door onrecht om te vormen tot vergeving en pijn tot troost. “Zo kan de geschiedenis worden behoed voor vergetelheid en kan de toekomst worden opgebouwd als een gastvrij huis voor iedereen.”
Hij richtte de aandacht wederom op het hart van Christus, dat volgens hem klopt voor iedere mens: voor wie Hem ontvangt, maar ook voor wie Hem afwijst. “Dat hart blijft niet onverschillig tegenover onrecht, maar nodigt uit tot bekering en vrede.”
Op Wereldvrededag riep Leo XIV op tot gezamenlijk gebed voor vrede, niet alleen tussen door oorlog getroffen landen, maar ook binnen gezinnen die lijden onder geweld of pijn. Hij benadrukte dat in ieder ongeboren kind het goddelijke beeld zichtbaar wordt dat in de mens is gegrift.
Na het Angelus begroette de paus de aanwezigen op het Sint-Pietersplein en dankte hij onder meer president Sergio Mattarella van Italië voor diens nieuwjaarswensen. Ook sprak hij zijn waardering uit voor vredesinitiatieven wereldwijd, waaronder een vredesmars in Catania en een manifestatie georganiseerd door de gemeenschap van Sant’Egidio.
Aan het begin van het nieuwe jaar, dat samenvalt met de achthonderdste sterfdag van de heilige Franciscus van Assisi, gaf Leo XIV de aanwezigen een Bijbelse zegen mee. Hij riep op om het nieuwe jaar te beginnen met “ontwapende harten” en met de bereidheid om actief te bouwen aan vrede.
