Redacteur Nieuwe Media
In Madrid had paus Leo XIV een ontmoeting met zes slachtoffers van seksueel misbruik door geestelijken. Het gesprek duurde bijna een uur en stond in het teken van erkenning en voorstellen om de aanpak van misbruik binnen de katholieke Kerk te verbeteren, zo meldt het Vaticaan.
Volgens een verklaring van het Vaticaanse persbureau spraken de slachtoffers openlijk over hun persoonlijke ervaringen en deden zij aanbevelingen voor “effectievere reacties” van de Kerk op misbruikzaken. De paus zou daarbij “met genegenheid en aandacht hebben geluisterd” en herbevestigde zijn inzet om van de aangedragen voorstellen werk te maken.
Voorafgaand aan de ontmoeting met de ervaringsdeskundigen sprak de paus met de Spaanse bisschoppen. Hij riep hen op om vooral te luisteren naar mensen die “gewond zijn geraakt door degenen die hen hadden moeten beschermen”.
Daarbij zei hij dat de Kerk moet reageren met “luisteren, waarheid, gerechtigheid, herstel en een steeds vastberadene inzet voor preventie en een cultuur van zorg”. Volgens de paus moet iedereen die schade heeft geleden binnen de Kerk “oprechte aandacht, bescherming en echte wegen naar genezing” kunnen vinden.
De misbruikschandalen zijn al jaren onderwerp van debat in Spanje en kwamen ook tijdens het pausbezoek aan de orde in gesprekken met politici. De voorzitter van het Spaanse parlement, Francina Armengol Socias, omschreef het misbruik binnen de Kerk als een “open wond” die nog altijd niet is geheeld.
Armengol verwees daarbij naar een grootschalig onderzoek van de Spaanse nationale ombudsman, waaruit zou blijken dat sinds 1940 meer dan 200.000 minderjarigen door geestelijken zijn misbruikt. Wanneer ook misbruik door leken binnen kerkelijke context wordt meegerekend, zou het aantal slachtoffers oplopen tot circa 400.000.
Tijdens het bezoek kreeg de paus volgens Spaanse media ook dossiers overhandigd met getuigenissen van slachtoffers. Die zouden honderden verklaringen bevatten en namen van geestelijken en kerkfunctionarissen die misbruikzaken zouden hebben verzwegen.
De Spaanse krant El País meldde eerder dat slachtoffers en onderzoekers al jaren wijzen op structurele problemen in de afhandeling van misbruikzaken binnen de Kerk. De krant houdt zelf een database bij waarin duizenden meldingen zijn geregistreerd.
Het bezoek van Leo XIV gaat gepaard met kritiek vanuit slachtofferorganisaties. Zij stellen dat niet alle slachtoffers op gelijke wijze zijn gehoord en dat de selectie van gesprekspartners mede door kerkelijke instanties is beïnvloed.
Volgens slachtoffervertegenwoordigers wekt dit de indruk dat vooral mensen uitgenodigd zijn die al betrokken waren bij kerkelijke preventieprogramma’s, in plaats van een brede vertegenwoordiging van alle getroffenen.
Een woordvoerder van de organisatie van het pausbezoek ontkent dat beeld. De selectie zou volgens hem in overleg met kerkelijke en civiele instanties zijn verlopen, met als doel een evenwichtige afspiegeling van ervaringen.
Misbruik blijft ook een gevoelig thema rond het verdere programma van het pausbezoek aan Spanje. Zo is er discussie ontstaan over een gepland bezoek aan de benedictijner abdij van Montserrat in Catalonië, die in verband is gebracht met meerdere misbruikbeschuldigingen.
Een van de ervaringsdeskundigen uit een eerdere Netflix-documentaire over misbruik uitte kritiek op het pausbezoek en noemde het “controversieel” zolang er nog geen duidelijkheid is over de afhandeling van eerdere zaken.
De Spaanse Kerk en de overheid werken inmiddels aan een compensatieregeling voor misbruikslachtoffers, vooral in zaken die strafrechtelijk niet meer vervolgbaar zijn. Een gezamenlijke commissie bepaalt welke dossiers in aanmerking komen voor schadevergoeding.
Ondanks deze stappen blijft de druk op de Kerk groot. De ontmoeting in Madrid laat zien dat het Vaticaan de dialoog met slachtoffers wil intensiveren, maar ook dat het vertrouwen nog broos is.
