De sarcofaag van Sint-Werenfridus staat nog onder de Grote Kerk in Elst, maar zijn lichaam ligt er al sinds de Tachtigjarige Oorlog niet meer in. De paar relieken die bewaard zijn gebleven, leken ook spoorloos. Tot nu: op 6 juni kwam er eentje na 1100 jaar weer thuis.
Zaterdag 6 juni was een historische dag voor Elst: net nu het Gelderse dorp zijn 1300-jarig bestaan viert, werd een relikwie van patroonheilige Werenfridus teruggebracht naar het dorp waar hij in 760 begraven werd.
De terugkeer is het resultaat van een uitgebreide zoektocht van koster en landschapshistoricus Bjorn van Snippenburg en Anne-Ruth Groen van Omroep Gelderland. Aanleiding was de vondst van een foto van een relikwie van Werenfridus met daarop de tekst: “Reliek van Sint Werenfried door Pastoor Van Esveld verloren bij de evacuatie in 1944!”.
Van Snippenburg en Groen vatten het idee op om op zoek te gaan naar de reliek, waarvan sinds de Tweede Wereldoorlog geen spoor meer te bekennen viel. Deze reliek vonden ze niet, maar wel een andere, waarvan ze het bestaan niet kenden.
Van Snippenburg vertelt hoe ze tot deze verrassende ontdekking kwamen. “Werenfridus was een missionaris. Hij werd door aartsbisschop Willibrordus naar Elst gestuurd om er het geloof te brengen. Rond 726 bouwde hij hier de eerste kerk.”
“Werenfridus overleed in 760 en werd begraven in een sarcofaag. Daaruit kunnen we afleiden dat hij toen al een belangrijk persoon was. Na zijn dood begonnen mensen zijn graf te bezoeken en wonderverhalen over genezingen te vertellen.”
Toen bisschop Balderik in 925 Elst bezocht, verklaarde hij Werenfridus heilig. Zijn resten werden in het altaar van de kerk geplaatst. Balderik nam zelf een reliek mee naar Utrecht.
“In 1588, tijdens de Tachtigjarige Oorlog, werd de kerk geplunderd”, vervolgt Van Snippenburg. “Alles belandde op de brandstapel, inclusief het lichaam van de heilige. Er zijn een paar botten gered; die werden in veiligheid gebracht in het Duitse Emmerich.”
Maar ook daar bleken de relikwieën niet veilig. Ze gingen verloren op 7 oktober 1944, toen Emmerich in de as werd gelegd door de Geallieerden.
Gelukkig was een van de Emmerichse relikwieën aan het einde van de achttiende eeuw alweer terechtgekomen in Elst. “Dat is de reliek waarvan we de foto hebben”, zegt Van Snippenburg.
“De reliek zat in een zilveren houder die in de achttiende eeuw in Nijmegen is gemaakt. Anne-Ruth en ik zijn alle sporen uit het oorlogsverslag van pastoor Van Esveld nagelopen: in Elst, het Land van Maas en Waal en in de Peel. Nergens hebben we iets kunnen vinden.”
De zoektocht leek met een domper af te lopen, maar gaandeweg kwamen Van Snippenburg en Groen erachter dat er een reliek in Utrecht zou kunnen zijn. “Wij in de parochie wisten niets over mogelijke relikwieën in Utrecht, maar hulpbisschop Herman Woorts van het aartsbisdom Utrecht en kunsthistorica Anique de Kruijf vertelden dat er een reliek van Sint-Werenfridus in de oud-katholieke kerk zou liggen.”
Dat bleek de reliek te zijn die Balderik in 925 meenam vanuit Elst naar Utrecht. Tijdens de Beeldenstorm werd die relikwie − een twintig centimeter groot bot uit de bovenarm, gewikkeld in brokaat en goud − ondergebracht in de Sint-Gertrudiskapel. Toen de oud-katholieke Kerk begin achttiende eeuw ontstond, werd die kapel oud-katholiek.
Het oud-katholieke aartsbisdom geeft die reliek nu voor 25 jaar in bruikleen aan de Sint-Werenfriduskerk in Elst. “We hebben een mooie schrijn gemaakt voor de relikwie. Vanaf nu kan iedereen die de kerk bezoekt de reliek komen bekijken”, zegt Van Snippenburg.
“Tijdens onze zoektocht hebben Anne-Ruth en ik een kaarsje opgestoken voor Sint-Werenfridus, in de hoop dat we zijn reliek terug zouden vinden vóór het jubileum in Elst”, vervolgt hij. “Die wens is verhoord. Dat kan geen toeval zijn.”
Het verhaal van de zoektocht naar de reliek wordt ook verteld in de podcast Het verdwenen botje van Sint Werenfridus.
