Friese kerken en hulporganisaties waarschuwen de Eerste Kamer voor de gevolgen van de nieuwe asielwet, die zowel ongedocumenteerd verblijf als hulp aan mensen zonder papieren strafbaar stelt. In een open brief roepen zij de senaat op om tegen het wetsvoorstel te stemmen.
De brief is een initiatief van de Sint Vitusparochie in Leeuwarden, Noodopvang Friesland (NOF), Solidair Friesland en andere lokale organisaties. In totaal is de brief ondertekend door achttien organisaties en individuen, waaronder kerken, hulpverleners en vrijwilligers uit de provincie.
Namens NOF is Irene Langendijk betrokken. “Wij vonden het als hulpverleners – onder andere voor vluchtelingen zonder papieren, dus ongedocumenteerden – niet menselijk en ook niet praktisch om zo’n wet aan te nemen”, zegt ze.
Deze wet maakt deel uit van een breder streven van het kabinet om grip te krijgen op migratie. Door verblijf zonder papieren strafbaar te stellen, wil de regering illegale aanwezigheid ontmoedigen en de druk op de opvang verlagen.
Volgens Langendijk treft de wet vooral mensen die zich nu al in een kwetsbare positie bevinden. “Als illegaal verblijf strafbaar wordt, dan duiken vluchtelingen die nu geholpen worden door honderden organisaties in Nederland onder. En als het ook nog strafbaar wordt om te helpen, dan wordt het heel ingewikkeld.”
In de open brief komt het verhaal naar voren van een jonge vader uit het Caraïbisch gebied, die in Amsterdam bleef om zijn zwangere partner bij te staan. Inmiddels zorgen ze samen voor hun tweeling. Zijn steun tijdens haar depressie was volgens de brief onmisbaar. Er wordt gewerkt aan legalisatie van zijn verblijf. De initiatiefnemers vrezen dat zulke situaties straks niet meer mogelijk zijn.
Als het strafbaar wordt om te helpen, dan gebeurt het in het geniep. Dat is gevaarlijk.
“De meeste mensen die hier zonder papieren zitten, kunnen ook niet zo makkelijk terug naar hun land van herkomst”, zegt Langendijk. “Sommigen willen dat wel, maar kunnen dat gewoon niet. Of ze voelen zich daar onveilig – en hun argumenten worden lang niet altijd serieus genomen.”
Hoewel NOF geen eigen opvanghuis runt, bieden ze wél begeleiding. “Mensen komen via via bij ons terecht. We proberen hen opnieuw in een procedure te krijgen. Lukt dat niet, dan zoeken we naar een zo humaan mogelijke manier om hun terugkeer te regelen – naar het land van herkomst, of naar een veilig land in de regio.”
Als hulp aan deze groep strafbaar wordt, vreest Langendijk dat de situatie onveiliger wordt. “Ik denk dat mensen alsnog zullen blijven helpen – je laat anderen niet zomaar vallen. Maar als het strafbaar is, gebeurt het in het geniep. Dat is gevaarlijk.”
Volgens haar leidt illegaliteit tot uitbuiting: “Mensen worden onzichtbaar, hebben geen inkomsten en kunnen daardoor op het verkeerde pad raken. Sommigen belanden via zogenaamde ‘helpers’ in de prostitutie – dat gebeurt nu ook al. Anderen worden ingezet als drugscourier.”
Toch ziet Langendijk ook een tegengeluid groeien. “Ik zie steun niet afnemen. Integendeel, ik zie een duidelijke uiting van solidariteit. Mensen die zich hier al langer mee bezighouden, trekken naar elkaar toe. Ze proberen te voorkomen dat deze wet wordt aangenomen. Onze brief is daar ook op gericht.”
Op 9 september zal de petitie die volgt op de open brief persoonlijk worden overhandigd aan de commissie Asiel en Migratie in de Eerste Kamer. Langendijk hoopt dat het wat uitmaakt. “Ik kan me eerlijk gezegd niet goed voorstellen dat de Eerste Kamer met de wet akkoord gaat. Maar ja, ik had dat bij de Tweede Kamer ook niet verwacht, dus dat viel me erg tegen.”
Volgens haar is de wet bovendien nauwelijks uitvoerbaar. “Je kunt ervoor zijn om verblijf zonder papieren strafbaar te stellen, en je kunt willen dat vluchtelingen zo snel mogelijk teruggaan. Maar in de praktijk lukt dat vaak niet. Veel landen zijn niet bereid om zomaar iemand terug te nemen. Er moeten formaliteiten worden geregeld. Soms zijn er onvoldoende gegevens. Dus het schiet allemaal niks op.”
Wat volgens haar wél werkt? “Hulp blijven verlenen. Kijken hoe je kunt regelen dat iemand legaal in Nederland mag blijven. En als dat niet lukt: zorgen dat die persoon elders legaal kan leven – in zijn eigen land, of in een ander land dat hem wil opnemen.”
