Docenten zijn wat paus Leo XIV betreft nog lang niet uitgeleerd over hun vak. In een apostolische brief ter gelegenheid van een 60-jarige concilietekst over onderwijs beschrijft hij wat belangrijk is én benoemt hij John Henry Newman officieel tot medepatroonheilige van het onderwijs.
Nieuwe landkaarten van hoop tekenen, zo heeft de apostolische brief die paus Leo XIV op maandag 27 oktober ondertekende en een dag later liet publiceren. Hij schreef de brief ter ere van de zestigste verjaardag van Gravissimum educationis, een document over onderwijs dat tijdens het Tweede Vaticaans Concilie werd uitgebracht.
Onderwijs geven is superkatholiek, aldus de paus in zijn brief. Hij verwijst daarbij naar verschillende heiligen die leren lezen, schrijven en rekenen een kwestie van menselijke waardigheid vonden, en die daarom hun leven wijdden aan het onderwijzen van vrouwen en meisjes, armen, migranten en anderen in de marge van de samenleving.
“Overal waar toegang tot onderwijs een privilege blijft”, schrijft paus Leo, “moet de Kerk deuren openzetten. Als we de armen kwijtraken, raken we de hele zin van de school kwijt. Onderwijzen is een daad van hoop.”
Op de ‘landkaarten’ waarnaar zijn brief verwijst, stippelt de paus alvast drie routes uit, oftewel drie thema’s waar katholieke scholen en universiteiten extra aandacht voor moeten hebben in zijn ogen: het innerlijke leven van leerlingen, de digitale cultuur en de vrede.
“Jongeren willen de diepte in, ze hebben plekken nodig voor stilte, onderscheiding en dialoog met hun eigen geweten en met God”, schrijft paus Leo. “We moeten ze ook leren hoe ze slim omgaan met technologie en de mens voor het algoritme plaatsen. En als laatste moeten we ze geweldloze taal, verzoening en het bouwen van bruggen aanleren.”
Tegelijkertijd zegt de paus dat katholieke scholen technologie niet kunnen negeren of uit de weg kunnen gaan. In plaats daarvan moeten ze kritisch zijn tegenover digitale platforms, gegevensbescherming en eerlijke toegang voor alle leerlingen.
“Geen enkel algoritme vervangen wat onderwijs echt menselijk maakt: poëzie, ironie, liefde, kunst, verbeeldingskracht, het plezier van ontdekken” en zelfs leren van fouten “als een kans om te groeien”, aldus Leo.
Wie lesgeeft op een katholieke school, vindt de paus, “is geroepen tot een verantwoordelijkheid die verder gaat dan je arbeidscontract: je getuigenis is evenveel waard als je lessen”.
En hoewel de mens centraal staat in alle onderwijsinitiatieven, is het doel om die persoon te helpen verder te kijken dan zichzelf en “de zin van het leven, de onvervreemdbare waardigheid en verantwoordelijkheid ten opzichte van anderen te ontdekken”, schrijft hij.
In de brief benoemt paus Leo ook kardinaal John Henry Newman tot medepatroonheilige van het onderwijs. Die rol vervult hij samen met de heilige Thomas van Aquino.
Newman wordt op 1 november – Allerheiligen – uitgeroepen tot kerkleraar. Hij wordt daarmee de 38ste heilige die deze eretitel, bedoeld voor heiligen die een bijzonder grote invloed op de kerkelijke leer hebben gehad, draagt.
Een werkvertaling van de apostolische brief is hier te vinden.
