In de voorbije nieuwjaarsnacht is de Vondelkerk in Amsterdam door een grote brand verwoest. Met de voormalige katholieke Cuypers-kerk verloor de hoofdstad “één van zijn meest intieme monumenten”, aldus burgemeester Halsema.
De brand ontstond iets voor 1 uur vannacht; de oorzaak is nog niet bekend. Rond 11 uur vanochtend was de brand onder controle. Alleen de muren staan nog overeind, maar volgens de brandweer is er geen instortingsgevaar. Voor zover bekend raakte niemand gewond. Omwonenden die geëvacueerd werden, kunnen naar verwachting in de loop van vandaag terugkeren naar hun huis.
De Vondelkerk – officieel de Allerheiligst Hart van Jezus-kerk – geldt als een toonbeeld van de katholieke emancipatiebeweging van de tweede helft van de negentiende eeuw. De neogotische kerk werd in 1872 gebouwd naar een ontwerp van de katholieke architect Pierre Cuypers, beroemd van onder meer het Centraal Station en Rijksmuseum in Amsterdam.
De Vondelkerk werd in 1880 door een katholieke parochie in gebruik genomen. Het was het eerste kerkgebouw ter wereld dat aan het Heilig Hart van Jezus werd gewijd – een devotie die eind negentiende eeuw onder invloed van het Eerste Vaticaanse Concilie opbloeide.
In november 1904 werd de kerk ook al getroffen door een grote brand, veroorzaakt door herstelwerkzaamheden in de klokkentoren. De toren werd toen opnieuw opgebouwd naar een ontwerp van Joseph Cuypers, de zoon van Pierre.
In de nadagen van het Tweede Vaticaanse Concilie raakte de kerk in verval. In 1977 werd het gebouw aan de eredienst onttrokken; kort daarna verkocht het bisdom Haarlem het. Na een korte tijd gekraakt te zijn, werd de Vondelkerk gerestaureerd en tot rijksmonument benoemd. De laatste jaren werd het vooral gebruikt voor concerten en evenementen.
“Voor veel buurtbewoners was de kerk een oriëntatiepunt, een stille metgezel bij het opgroeien, wonen en ouder worden in de wijk”, zo schrijft de Amsterdamse burgemeester Femke Halsema in een verklaring. Volgens haar keken buurtbewoners dan ook “met schrik en afgrijzen” toe “hoe hun vertrouwde en geliefde Vondelkerk na anderhalve eeuw teloorging door een verwoestende brand”.
Zij citeert de katholieke literator Kees Fens, die de Vondelkerk “een kerk als in een bos” noemde, waarin “een andere God dan in alle andere kerken van de stad” woonde, “een zomerse, wat deftige, ontspannen God ook. Hij was de hoofdbewoner van de Vondelstraat.”
