Tijdens de plenaire vergadering van 27 tot 29 januari waarschuwde kardinaal Víctor Manuel Fernández, prefect van het Dicasterie voor de Geloofsleer, voor arrogantie in kennis, theologie en online discussies. Zelfs moderne technologie verandert volgens hem niets aan de grenzen van het menselijk denken.
In de meditatie waarmee hij de zitting opende, vertaald ‘Vraag niet om het licht, maar om het vuur’, zei de kardinaal: “Zelfs met de meest geavanceerde technologieën die men zich kan voorstellen, is het voor het menselijk verstand onmogelijk de werkelijkheid in haar geheel en in al haar aspecten te doorgronden. Dat is alleen mogelijk voor God.”
Volgens Fernández kenmerkt de hedendaagse internetcultuur zich door snelle oordelen en absolute uitspraken. Op blogs en sociale media formuleren mensen hun mening alsof zij ex cathedra spreken, vaak zonder grondige theologische scholing. Daarmee doelt hij op een houding van schijnbaar gezag zonder daadwerkelijk gezag.
De Latijnse term ex cathedra betekent letterlijk ‘vanuit de stoel [van Petrus]’ en verwijst in de katholieke traditie naar onfeilbare, gezaghebbende uitspraken van Heilige Stoel over geloof en moraal. In zijn toespraak gebruikte Fernández de term om te waarschuwen tegen arrogante en simplistische oordelen die geen recht doen aan de complexiteit van theologie en werkelijkheid.
De prefect waarschuwde dat het overschatten van de eigen kennis niet alleen tot persoonlijke fouten kan leiden, maar mogelijk ook bijdraagt aan het legitimeren van geweld en uitsluiting.
Hij verwees daarbij naar historische voorbeelden zoals de Inquisitie, de wereldoorlogen, de Holocaust en de genocide in Gaza, waar volgens hem “misleidende argumenten” werden ingezet om wreedheden te rechtvaardigen. “Eenzelfde soort misleiding kan optreden wanneer mensen te zeker zijn van wat zij denken te weten.”
‘Het is goed om aandacht te besteden aan de "periferieën" van waaruit dingen soms anders worden bekeken.’
Als tegenwicht pleitte Fernández voor intellectuele, spirituele en theologische nederigheid. “Om iets volledig te begrijpen, moeten we ons laten verlichten door God. We moeten Hem aanroepen, tot Hem bidden, naar Hem luisteren en ons door Hem laten leiden te midden van de duisternis.”
Hij haalde ook Sint-Bonaventura aan, die stelde dat innerlijke stilte noodzakelijk is om de grote vragen van kennis en inzicht te kunnen benaderen. “Juist in een tijd vol technologie en snelle meningen zegt die stilte vaak meer dan woorden. Daarom is het beter tot de Heer te bidden, opdat Hij ons de ervaring schenkt waarover wij spreken.”
Daarnaast sprak Fernández ook over het belang van luisteren naar andermans perspectieven, voordat men zijn eigen oordeel velt. “Het is goed om aandacht te besteden aan de ‘periferieën’ van waaruit dingen soms anders worden bekeken.” Hij citeerde paus Leo XIV, die in oktober tijdens het Jubileum voor Synodale Teams in Rome zei: “Niemand bezit de hele waarheid; we moeten er allemaal nederig naar zoeken en samen zoeken.”
Juist binnen het Dicasterie voor de Geloofsleer – dat gezaghebbende antwoorden formuleert en documenten opstelt die kunnen bijdragen aan het officiële leergezag van de Kerk – ligt volgens de prefect het gevaar van een versmalde blik op de loer. Theologen moeten daarom, naast analyseren en corrigeren, oog houden voor het bredere perspectief, om niet te vervallen in te snelle of te eenvoudige oordelen.
Fernández sloot af met een reflectie op moderne uitdagingen. Technologie en artificiële intelligentie (AI) versnellen de vorming en verspreiding van meningen, maar heffen de grenzen van het menselijke verstand niet op. Juist daarom moet de Kerk, zo stelde hij, blijven putten uit haar traditie van wijsheid, mystiek en gezond realisme, ook wanneer zij zich begeeft in het digitale domein.
