Met een nieuw document reikt het Vaticaan lokale kerken wereldwijd richtlijnen aan voor het vervolg van het synodale proces. Daarmee gaat de synode over synodaliteit een nieuwe fase in: van luisteren naar handelen.
De Bisschoppensynode heeft met het document Pathways for the Implementation Phase of the Synod een routekaart gepubliceerd voor de zogeheten implementatiefase. Het biedt lokale kerken handvatten om het einddocument van de synode om te zetten in concrete stappen.
Daarmee komt het synodale proces, dat paus Franciscus in 2020 begon, in een nieuwe, uitvoerende fase terecht.
Volgens kardinaal Mario Grech, secretaris-generaal van de synode, moet deze fase niet worden gezien als een vrijblijvend vervolg, maar als een “gedeelde verantwoordelijkheid van alle gedoopten”.
Het doel is om nieuwe structuren en gewoonten te ontwikkelen die de Kerk helpen om synodaler te functioneren: met meer ruimte voor participatie, gezamenlijk onderscheidingsvermogen en wederzijdse uitwisseling.
Na een wereldwijde luisterfase (2021–2023) en twee bisschoppensessies in Rome (2023 en 2024), vormt de implementatiefase het derde en laatste onderdeel van het proces. Het einddocument van de synode, dat paus Franciscus in 2024 aan de Kerk toevertrouwde, fungeert als inhoudelijk fundament. Daarbij heeft hij verklaard dat dit document deel uitmaakt van het gewone leergezag van de paus.
Het nieuwe Vaticaanse stappenplan verduidelijkt hoe lokale kerken de aanbevelingen uit het einddocument kunnen vertalen naar hun eigen context. “Geen enkele lokale Kerk moet dit alleen doen”, aldus het document. “Uitwisseling tussen kerken is een wezenlijk onderdeel van het proces.”
De implementatiefase richt zich nadrukkelijk op het hele volk van God. Dat betekent: leken, religieuzen, priesters, diakens, bisschoppen én mensen die zich eerder niet betrokken voelden bij het synodale proces. Bisschoppen dragen de primaire verantwoordelijkheid in hun bisdom. Zij stellen doelen vast, begeleiden het proces en evalueren de resultaten.
Synodale teams, die tijdens de consultatiefase al een rol speelden, blijven een onmisbare schakel. Zij begeleiden de concrete stappen, organiseren vorming en zorgen voor verbinding met andere kerken en instellingen. Op nationaal en continentaal niveau zijn ook bisschoppenconferenties en oosterse hiërarchieën betrokken.
De focus ligt op concrete veranderingen in cultuur, structuren en gewoonten. Het document roept onder meer op tot het bevorderen van synodale besluitvorming op alle niveaus en het versterken van participatieve organen zoals pastorale raden.
Ook moet er ruimte komen voor nieuwe vormen van leiderschap, waarbij niet-geordineerde gelovigen – zowel leken als religieuzen – een grotere rol kunnen spelen. Verder wordt gepleit voor de ontwikkeling van een “synodale spiritualiteit”, die gericht is op gezamenlijke onderscheiding, en voor meer aandacht voor het luisteren naar en betrekken van mensen aan de rand van de Kerk.
Ook theologische en canonieke reflectie krijgt een plek, evenals uitwisseling van goede praktijkvoorbeelden. In 2028 volgt een wereldwijde kerkelijke vergadering in Rome als bekroning van het hele proces.
Het document benadrukt dat de implementatie geen technisch project is, maar een geestelijk proces. Gemeenschappelijk gebed, onderscheiding in de Geest en openheid voor de werking van de Heilige Geest staan centraal. “Zonder zichtbare verandering op korte termijn zal de geloofwaardigheid van het synodale proces afnemen”, waarschuwt het einddocument.
Als eerste grote stap plant het Vaticaan een jubileum voor synodale teams in oktober 2025, als gelegenheid om ervaringen te delen en gezamenlijk verder te bouwen.
De volledige tekst van Pathways for the Implementation Phase of the Synod is te vinden op de website van de synode over synodaliteit.
