De Wit-Russische autoriteiten hebben twee katholieke priesters gratie verleend na diplomatiek overleg tussen Minsk en het Vaticaan. Dat maakten zowel staatsmedia als de Wit-Russische bisschoppenconferentie donderdag bekend.
Volgens het staatsagentschap BelTA verleende president Aleksandr Loekasjenko gratie aan priesters Henrykh Akalatovitsj en Andrzej Juchniewicz, die allebei waren veroordeeld tot lange gevangenisstraffen. De regering meent dit te hebben gedaan vanuit “goede wil, barmhartigheid en het Heilig Jaar dat door de rooms-katholieke Kerk is uitgeroepen”.
Dat de priesters nu vrijkomen, is volgens de mensenrechtenorganisatie Viasna mede te danken aan de recente bezoekreis van kardinaal Claudio Gugerotti, prefect van het Dicasterie voor de Oosterse Kerken. Hij onderhoudt al langere tijd contacten met de Wit-Russische regering over de positie van katholieken in het land.
De Conferentie van Katholieke Bisschoppen van Wit-Rusland sprak in een verklaring haar dank uit “aan allen die hebben bijgedragen aan de vrijlating”. De bisschoppen zeggen dat hun inzet gericht blijft op “positieve en op waarden gebaseerde betrekkingen tussen Kerk en staat”.
Akalatovitsj werd eind 2024 veroordeeld tot elf jaar cel wegens “hoogverraad”, een aanklacht die internationale waarnemers vaker als politiek gemotiveerd bestempelen. De priester had gezondheidsproblemen en was kort voor zijn arrestatie geopereerd vanwege kanker. Eerder noemde hij zijn veroordeling “een grove provocatie” en ontkende hij elke vorm van spionage.
Priester Juchniewicz werd dit jaar veroordeeld tot dertien jaar gevangenisstraf vanwege vermeend misbruik van minderjarigen, een beschuldiging die hij altijd heeft ontkend. Volgens Viasna zouden getuigenverklaringen in zijn zaak mogelijk onder druk zijn afgelegd, maar onafhankelijk bewijs daarvoor ontbreekt.
De vrijlating vindt plaats tegen de achtergrond van een sterke achteruitgang van de vrijheid van godsdienst in Wit-Rusland. De Amerikaanse Commissie voor Internationale Godsdienstvrijheid stelde in 2023 dat de overheid steeds meer controle uitoefent op het kerkelijk leven.
Een voorbeeld daarvan was de sluiting van de Simon en Helenakerk in Minsk, een belangrijk centrum voor de kleine Wit-Russische Grieks-katholieke gemeenschap. Tijdens de protesten van 2020, die ontstonden na de omstreden presidentsverkiezingen, fungeerde de “Rode Kerk” als plek van gebed, steun en toevlucht.
Omdat het gebouw uitgroeide tot een herkenbaar punt van morele ondersteuning voor de protestbeweging, werd de kerk door het Loekasjenko-regime gezien als een ‘bron van ongewenste invloed’ en uiteindelijk gesloten in 2022.
Voor de Wit-Russische katholieke gemeenschap, die de afgelopen jaren verhoogde druk ervoer, betekent de vrijlating van de twee priesters een zeldzaam moment van opluchting. Maar de bredere situatie in het land, blijft precair.
