Redacteur Nieuwe Media
Minister Mirjam Sterk verduidelijkt haar oproep aan kerken om een grotere rol te spelen in de zorgzame samenleving nadat haar uitspraken tot kritiek leidden. Bisschop Gerard de Korte noemt de woorden van de minister “een spiegel”, maar wijst erop dat kerken zich al op veel manieren inzetten. Bisschop Jan Hendriks reageert aanzienlijk scherper.
De uitspraken van minister van Langdurige Zorg, Jeugd en Sport Mirjam Sterk over de rol van kerken in de zorg hebben uiteenlopende reacties opgeroepen vanuit christelijk Nederland. In een interview met Trouw zei Sterk onder meer dat de voortgaande verzorgingsstaat de kerk heeft teruggeworpen tot “zorg voor de ziel”.
Sterk riep kerken op na te denken over de vraag hoe zij kunnen bijdragen aan een zorgzame samenleving, nu de druk op het zorgstelsel toeneemt. Volgens de minister hoeven kerken daarbij niet zelf medische of psychische zorg te verlenen, maar kunnen zij wel bijdragen aan gemeenschappen waarin mensen meer naar elkaar omzien.
Bisschop Gerard de Korte van ‘s-Hertogenbosch reageert genuanceerd op de uitspraken. “Het is altijd goed om in een spiegel te kijken, zeker als een minister die ons voorhoudt”, zegt hij in een reactie aan Katholiek Nieuwsblad.
De Korte erkent dat de kerken in Nederland kleiner zijn geworden en dat hun achterban ouder wordt. Tegelijkertijd verzet hij zich tegen het beeld dat de Kerk zich zou hebben teruggetrokken uit de samenleving. “Zorg voor de ziel is direct verbonden met het Evangelie. Maar juist zie ik in parochies en kerkelijke gemeenten, ongeveer 5000 in getal, ook veel inzet voor een zorgzame samenleving.”
De bisschop noemt onder meer caritas-instellingen en diaconieën, inloophuizen, noodfondsen, SchuldHulpMaatje en de opvang van vluchtelingen. Ook wijst hij op de inzet van veel kerkvrijwilligers bij voedsel- en kledingbanken en bij organisaties die zich bezighouden met vrede, mensenrechten en de bescherming van de schepping.
‘Veel zorg vraagt om goede scholing en professionaliteit. De verschillende overheden moeten daarvoor verantwoordelijk blijven’
Volgens De Korte is de inzet van kerken voor een zorgzame samenleving bovendien breder dan wat normaal onder het zorgstelsel wordt verstaan. Hij wijst op de historische betrokkenheid van religieuzen bij de zorg. “Vanouds was de ziekenzorg in belangrijke mate een kerkelijke zaak. In Brabant waren religieuzen betrokken bij de wijkverpleging en het stichten van ziekenhuizen.”
Na de jaren zestig is volgens hem sprake geweest van een professionalisering van de zorg. De Korte ziet voor kerken nadrukkelijk een plaats naast de overheid. “De meeste parochies en kerkelijke gemeenten willen bondgenoot van de overheid zijn.”
Maar de scheiding tussen Kerk en staat wordt in sommige delen van Nederland “heel krampachtig” uitgelegd. In Brabant ziet De Korte een meer ontspannen houding en staan veel bestuurders open voor samenwerking met organisaties uit het maatschappelijk middenveld, waaronder kerken.
De bisschop trekt daarbij wel een duidelijke grens. “Veel zorg vraagt om goede scholing en professionaliteit. De verschillende overheden moeten daarvoor verantwoordelijk blijven.” Tegelijk zijn er volgens hem vormen van zorg die vooral “een liefdevol hart en bezieling” vragen. “Het christelijk geloof beweegt mensen tot tal van activiteiten voor onze naasten, dichtbij en ver weg.”
Bisschop Jan Hendriks van Haarlem-Amsterdam reageerde aanzienlijk kritischer op Sterk. Op zijn website Arsacal noemde hij het interview met de minister “ongelukkig en onterecht”. Volgens Hendriks werden kerken daarin “op een nare manier” weggezet en hangt het beeld dat de minister schetst volgens hem samen met “vooroordelen en onwetendheid”.
Daarmee sluit Hendriks aan bij een belangrijke lijn in de algemene kritiek op Sterks uitspraken: niet zozeer dat kerken geen grotere maatschappelijke rol zouden kunnen spelen, maar dat zij volgens critici nu al veel meer doen dan de minister suggereert.
Ook ChristenUnie-fractievoorzitter Mirjam Bikker betwistte het beeld dat kerken nauwelijks zichtbaar zouden zijn in de samenleving. “Als ik kijk in bijvoorbeeld mijn eigen woonplaats Gouda of in Utrecht of Nunspeet zie ik dat de kerk daar present is. Present voor eenzamen, hulpbehoevenden en Oekraïners”, zei zij tegen het Reformatorisch Dagblad.
Bikker zegt wel blij te zijn dat Sterk aandacht vraagt voor kerken. “Ik juich toe dat minister Sterk ziet dat kerken nodig zijn in Nederland. Maar maak ze geen verwijt.” Volgens haar zou de overheid kerken juist meer moeten betrekken.
SGP-Kamerlid Diederik van Dijk reageerde eveneens kritisch. Hij zei dat de uitspraken hem “wel wat wrevel” gaven en noemde kerken “het reservoir van vrijwilligers in Nederland”. Volgens Van Dijk klopt het beeld dat kerken nauwelijks aanwezig zouden zijn “voor geen meter”.
Minister Sterk reageerde dinsdag zelf op de ontstane commotie in een openbaar bericht op Facebook waarin zij schrijft dat haar woorden veel hebben losgemaakt en dat zij haar bedoeling wil verduidelijken.
‘Mijn verhaal is bedoeld als uitgestoken hand en hulpvraag aan de academische theologie en de kerken’
“De kerk en theologie hebben een rijke traditie in het vormgeven van de zorgzame samenleving, zoals in de 19de eeuw”, schrijft Sterk. Volgens haar oproep was bedoeld om die traditie opnieuw in te zetten bij de beweging naar een zorgzame samenleving. Kerken in Den Haag ontbreken volgens haar als gesprekspartner bij onderwerpen als een dementievriendelijke samenleving en de zorg voor mensen met een beperking.
Ze benadrukt in haar Facebookreactie dat haar woorden bedoeld waren als “uitgestoken hand en hulpvraag” aan kerken en academische theologie. Sterk zegt daarbij grote waardering te hebben voor het vele vrijwilligerswerk dat al vanuit kerkgemeenschappen wordt verricht.
