In een samenleving die steeds meer versplintert en polariseert, is kerkbezoek essentieel voor broodnodige verbinding. De kerk is nodig om het ideaal van gemeenschap voor te leven aan de hele maatschappij.
Het is fijn om door de stad te fietsen of te wandelen. Ik woon nu bijna vijf jaar in Nijmegen en kende er voordien vrijwel niemand.
De eerste twee jaar kon ik vanwege ons noviciaat en de maatregelen rondom corona nog niet veel investeren in contacten, maar nu al kom ik bij ieder ritje in de stad wel iemand tegen die ik ergens in een kerk of bij een katholieke organisatie of bijeenkomst heb ontmoet.
We groeten elkaar en vragen hoe het gaat, wensen elkaar een goede dag en gaan weer ieder onze eigen weg. Ik heb geleerd dat een van de rollen van een zuster de verbindende persoon in de grotere gemeenschap kan zijn.
Wij wonen sinds kort met drie pas geprofeste zusters in een eigen communiteit, na onze eerste jaren onder de begeleidende vleugels van de oudere zusters te hebben geleefd. Alle drie zijn we vol enthousiasme over onze roeping en onze taak om te verkondigen.
En net als iedere vorm van samenleven heeft de onze ook te maken met het omgaan met onze onderlinge verschillen. We hebben een andere achtergrond en leeftijd en onze karakters, interesses en talenten verschillen. Kunnen we ze waarderen en respecteren, en toch ook onze eigen identiteit en groei bewaren?
In de hectiek van alledag merken we dat de gezamenlijke gebedsmomenten een moment zijn om weer bij de Heer te herbronnen en elkaar te kunnen liefhebben. Tijdens onze warme maaltijd en ons halfuurtje theedrinken aan het einde van de dag vertellen we wat we gedaan hebben en hebben we samen lol en aandacht voor elkaar.
Bovenstaande schetsen uit mijn leven laten het belang van ons kerkbezoek voor de verbinding in de samenleving zien. Ook al is naar de kerk gaan niet altijd fijn of gemakkelijk, het is wel noodzakelijk om de versplintering en polarisatie in de samenleving tegen te gaan.
Het geloof is geen ideologie, maar een inspiratiebron voor sociaal handelen.
Want hoewel we steeds meer digitaal met elkaar verbonden zijn, en er mondiale samenwerking is tussen de landen, zien we een individualisering in de westerse landen. Die gaat gepaard met eenzaamheid en verbubbeling, afkalving van de middenstand en een politiek speelveld met kleine- en eenpuntspartijen die weinig slagkracht hebben en voor het belang van een kleine groep gaan in plaats van voor het bonum commune, het algemeen belang.
Wanneer ik naar de kerk ga, dan ga ik, misschien net als u, erheen om allereerst de verbinding met God te versterken. Ik ga erheen om te luisteren naar de verhalen uit de Bijbel en om Jezus te ontmoeten in het sacrament van de Eucharistie. Ik krijg daar nieuwe moed en inspiratie van.
En dan ga ik daarnaast naar de kerk om relaties met medegelovigen aan te gaan of te verdiepen. Het is fijn als er gelegenheid is om samen koffie te drinken en een gesprek te hebben met iemand die je al kent, of nog niet. Ik zet me daarnaast in als catechist voor de gemeenschap, bijvoorbeeld in het team van de eerste communievoorbereiding, en begeleid daarbij de ouders. Ik vind het belangrijk dat zij elkaar goed leren kennen.
Zou het zonder de Kerk ook kunnen? Waarschijnlijk wel, maar er is in feite geen vervangend instituut dat “mensen van alle rangen en standen, van alle rassen en talen bijeenbrengt, om in eenheid de maaltijd te vieren tot eeuwige verzoening in een nieuwe wereld, die vervuld is van uw vrede”, zoals het dankgebed nr. VII het verwoordt.
Kerken zijn plekken, naast moskeeën voor moslims en het humanistisch verbond voor niet-gelovigen, waar je rijk en arm, mensen van verschillende landen, opleiding en sekse tegenkomt als gelijkwaardigen. Je raakt er met elkaar in gesprek, leert elkaars posities en noden te begrijpen, en ziet dat er eigenlijk ook veel overeenkomsten zijn, zelfs als je theologische ligging op bepaalde punten anders is.
Natuurlijk kan zo’n ontmoeting ook in een sportclub of muziekvereniging. Maar je komt daar samen rond een maatschappelijk deelbelang. Vroeger werden dit soort clubs, inclusief de politieke partijen, gesticht vanuit ‘de vereniging voor het algemeen belang’ die de Kerk is. Vanwege de ontwikkelingen in de maatschappij is het in feite in deze tijd een morele plicht om je aan een kerk of aan een andere vereniging voor het algemeen belang te binden.
De pas gepensioneerde katholieke hoogleraar Godsdienstsociologie Joep de Hart concludeerde uit zijn onderzoek dat de ontkerkelijking merkbaar is in de samenleving. In een interview met de NOS zei hij: “Daar moeten we niet te luchtig over doen. Het blijkt uit tal van onderzoeken dat kerkse mensen veel actiever zijn op het gebied van vrijwilligerswerk, mantelzorg en donaties aan goede doelen.”
“Dat zijn allemaal plaatsen waar kraters in de samenleving worden geslagen als de kerken zouden verdwijnen. Zover is het nog niet, maar het is wel een proces waarnaar wij op weg naartoe zijn. We zullen ons erop moeten gaan bezinnen wie dat op termijn gaat overnemen.” De huidige ontkerkelijking heeft ontwrichtende gevolgen voor de maatschappij.
Blijkbaar leren we in de Kerk dat onze inzet belangrijk is. Ook bijzonder hoogleraar Vraagstukken Geestelijke Verzorging Erik Sengers, aalmoezenier bij de krijgsmacht, bevestigt dit: “Dit onderzoeksresultaat vermeld ik ook vaak wanneer men vraagt of het nodig is dat je zondags naar de kerk gaat. Waar ik wel bezorgd over ben, is dat de Kerk dit soort boodschappen ook moet blijven verkondigen.”
Je moet het samen uithouden, en met Gods hulp is dat mogelijk.
“Door nadruk te leggen op onderwerpen als gender en euthanasie, hoe belangrijk ook, houden we de scheidslijn met de samenleving in stand en zullen mensen minder makkelijk over die drempel stappen. Je moet de boodschap blijven verkondigen, dat je als persoon belangrijk bent, zuurdesem bent, en dat het belangrijk is dat je je inzet in de samenleving. Wat we doen voor de naasten, de school, de buurt, de vluchtelingen. Zonder dat ik de boodschap over de verticale band met God wil verminderen, maar dat is mijn passie.”
“Het beeld dat wij van God hebben, als trinitaire God, God in de geschiedenis, als God die meegaat met mensen, is daarbij belangrijk. Ze horen bij elkaar, het godsbeeld en het mensbeeld. Dat maakt kerken ook uniek. Het geloof is geen ideologie, maar het is een inspiratiebron voor sociaal handelen.”
De Kerk werkt verbindend en is nodig om het ideaal van gemeenschap voor te houden en voor te leven aan de hele maatschappij. Het is een van de weinige plekken waar dat verhaal klinkt. Het is een van de rollen van de voorgangers om dit ideaal naar buiten te brengen. De individuele gelovige mag de verbinding in de Kerk leren leven, net als wij in onze kloostergemeenschap. Niet altijd makkelijk om in relatie te blijven met mensen van alle leeftijden en achtergronden, waarbij je zeker als nieuwkomer of veel jonger persoon niet direct aansluiting voelt.
Maar als het in de Kerk niet lukt, of in mijn eigen kloostergemeenschap, waar dan wel? Je moet het samen uithouden, en met Gods hulp is dat mogelijk. Zoals in het begin van het christendom de christenen niet wegvluchtten bij een epidemie, maar met hun inzet en vaak individuele offer zorgden voor de zieken, verspreidden zij het geloof, dankzij de banden die zij opbouwden.
Sengers: “Echte gemeenschap met een grote visie vind je alleen rondom een levensbeschouwing, niet bij een politieke partij of een actiegroep. De boodschap van verbinding is niet bedoeld om de Kerk te redden, die is van Onze-Lieve-Heer, maar we zijn wel geroepen om zuurdesem te zijn, om licht te zijn, en dat zouden we veel meer naar voren moeten brengen.”
Vanuit de kerken en betrokken gelovigen zou, zo meen ik, vanwege de ontwrichtende gevolgen voor de maatschappij, deze boodschap met een zekere urgentie moeten klinken: ‘Kom naar de kerk. Je bent van harte uitgenodigd. Het is nodig dat je er bent.’
Zuster Catharina Al is dominicanes te Nijmegen.
